Bütçe Terimleri Sözlü?ü

ABS : ( Bkz. Analitik Bütçe Sın?flandırması)

A Cetveli: Bütçe kanunlarının birinci maddesi ile verilen ödenegin bütçe kod yap?sı dahilinde hizmetlere dağılımın? gösteren “harcama ve borç vermenin” yani giderin cetvelidir.

Açık Bütçe Politikası: Devletin, ekonomik durgunlu?u ve i?sizli?i önlemek gibi bir tak?m ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla bütçe aç???n? bir ekonomi politikası aracı olarak kullanmasıdır.

Açıklık ?lkesi: Bütçe tahminleri ile uygulama sonuçları, gerek milletvekilleri taraf?ndan gerekse mükellefler taraf?ndan yani bütçeyi incelemek isteyenler taraf?ndan kolayca anla?ilabilecek bir şekilde olmalıdır. Bu ilke tüm hizmet programlarının gerçek içerik ve maliyetleri ile bütçede yer almasın? ifade etmektedir. Giderlerin ve gelirlerin, (havuzlar olu?turmak, ba?ka ihtiyaçlar için gizli yedekler ay?rmak, bütçenin onaylanmasın??tırmak amacıyla giderleri oldu?undan küçük, gelirleri oldu?undan büyük tahmin etmek gibi aldat?cı yollara tevessül etmeden) tam, do?ru ve samimi bir şekilde tahmin edilerek bütçeye konulmasın? öngörmektedir. kolayla

Ademi Tahsis ?lkesi: Bütçeyle öngörülen tüm kamu gelirlerinin, tüm kamu giderlerinin karıılığı oldu?unu ifade eden bütçe ilkesidir. Bu ilkeye göre belli gelirlerin, belli giderlere tahsisi söz konusu de?ildir.

Adi Emanet: Gerçek ya da tüzel ki?ilerin, kamu ihalelerine girerken yatırdıkları geçici veya kesin teminatlar ile temyiz depozitoları, ilgililerin pe?in ödedikleri bilirki?i ücreti gibi kanuni zorunluluklarla hazineye yatırılan de?erlere adi emanet denilmektedir.

Akreditif: ?thalatç?nın talimat? üzerine, ithalata aracılık eden yetkili bankanın, d?? ülkelerdeki muhabir banka nezdinde ihracatç? lehine açtırd????dır. Akreditifler, belirli süre ve ko?ullara baılı olarak açılır. Uluslar arası ticarette en çok kullan?lan ödeme biçimi olan akreditifli ödemede özel ithalatç?ların yerini aracı bankanın itibarı alır. itibar hesab

Akreditif i?lemleri ?öyle yürütülür: Akreditifli ödeme, ithalatç?yla ihracatç? arasındaki sat?? sözleşmesinde yer alıyorsa, ithalatç? kendi bankasına, d?? ülkelerdeki ihracatç? lehine akreditif açma talimat? verir.

?thalatç?nın bankasının (amir banka) talimat? uyarınca, muhabir bankada akreditif açtırıld???, muhabir banka taraf?ndan ihracatç?ya bildirilir. ?hracatç?, kendisine bu bilginin iletilmesinden sonra malın? yollar ve ithalatç?nın malı devralmasın? sa?layacak olan sevk evrak?n? muhabir bankaya teslim eder. Bu i?lemden sonra muhabir banka ihracatç?ya, sat?? bedelini ulusal para cinsinden öder, sevk evrak?n? da ithalatç?nın ülkesindeki amir bankaya gönderir. Amir banka sevk evrak?n? ald??? durumdan ithalatç?y? haberdar eder ve ithalatç?nın mal bedelini yerli parayla ödemesini ister. ?thalatç? bu ödemeyi yapt?ktan sonra sevk evrak?yla malı teslim alır.

Akreditif Art?klarının Devri: Yabancı ülkelerden yapılacak sat?n almalar için dairesinin göstereceği lüzum üzerine Maliye Bakanlığının izniyle milli bankalar nezdinde akreditif karıilığı kredi açtırılabilmektedir. Aç?lmı? akreditiflere ilişkin kredi art?kları ertesi y?la devredilmekle birlikte ödenekleri iptal olunur. Devredilen kredi art?klarının karıilığı, yeni y?lda ilgili kurulu? bütçesinde aç?lacak özel bir tertibe ödenek kaydolunur.

Aktarma: Belli bir tertibe tahsis edilmiş olan ödeneklerin; 1050 sayılı Kanun veya 5018 sayılı Kanun ile yılı bütçe kanunları ve di?er kanunların hükümlerine göre, bir tertipten dü?ülüp ba?ka bir tertibe eklenmesi i?lemine denir. (Bkz. Ödenek aktarması)

Aktarmada Yasaklar: Aktarmalarda yasaklar asıl olarak 1050 sayılı Kanunun 57 nci maddesinde ve 5018 sayılı Kanunun 21 nci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; personel giderleri tertiplerinden ve aktarma yapılmı? tertiplerden di?er tertiplere ödenek aktarılamayaca?? gibi yedek ödenekten aktarılan tertiplerden de aktarma yapılamaz. Ba?ka bir ifadeyle; aylık ve ücret tertiplerinden di?er gider tertiplerine aktarma yapılamaz. Burada amaçlanan Devletin asli ve sürekli görevlerini yürüten personelin aylık ve ücretlerinin zamanında ve aksat?lmadan saılıklı?lamaktır. Aktarma yapılmı? tertiplerden di?er tertiplere ödenek aktarılamaz. Yedek ödenekten aktarılan tertiplerden de aktarma yapılamaz. Aktarma yapılarak ödenek ilave edilmiş tertibin kendisinin ödenege ihtiyacı varken bu tertipten di?er tertiplere veya yedek ödenekten, ödenek yetmemesi nedeniyle ilave yapılan tertipten bu amaç d???nda harcama yapılabilecek di?er tertiplere aktarma yapılmasın? yasaklamak suretiyle kötü ve amaç d???nda kullan?mlar engellenmiştir. Burada yasaklama iki yönlü çalismaktadir. Hem ödenek ilave edilen tertipten daha sonra ödenek dü?ülemeyecektir, hem de ödenek dü?ülen tertibe daha sonra ödenek ilave edilemeyecektir. 1050 ve 5018 sayılı Kanunlarda yer alan bu yasakların yan? sıra bütçe kanunlarında da bazı yasaklamalar getirilmektedir. olarak ödenmesini sa

Analitik Bütçe Sın?flandırması: Kamu Mali Yönetimi Projesi kapsamında yürütülen çalismalar neticesinde olu?turulan, Devletin mali istatistiklerinin daha düzenli, daha güvenilir, daha tutarlı, analize ve ölçmeye elveri?li bir şekilde tutulmasın? hedefleyen ve uluslararası GFS (Government Finance Statistics) esaslarında hazırlanarak 2004 yılından itibaren uygulanmaya ba?lanan bütçe kod yap?sıdır. Harcama ve borç vermenin, gelirin ve finansmanın sın?flandırıld??? kod yap?sında kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi ve ekonomik olmak üzere dört çesit alt kod grubu bulunmaktadır.

Anti-enflasyonist Politika: Enflasyona karı? alınan tedbirlere “anti-enflasyonist politika” denir. Bu politikanın uygulanmasında ve ba?arıya ulaşmasında zamanlama büyük önem ta?imaktadır. Anti-enflasyonist politika, enflasyonun belirtileri ortaya çikmaya ba?lad???nda ekonomik dengenin bozulmasın? önlemeye yöneliktir.

Arazi Tazminat?: Memur ve hizmetlilere asıl görevlerinin bulundu?u il sın?rları içinde her türlü arazi üzerinde fiilen çalistiklari günler için harcırah gündeli?i yerine kadro derece ve görevlerinin özelliklerine göre, bütçe kanunlarında belirlenecek miktarlarda ödenen gündelik tazminat.

Asgari Ücret: işçilere normal bir çalisma günü karıilığı olarak ödenen ve iiçinin beslenme, ikamet, giyim, saılık, ulaşim ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçların? günün fiyatları üzerinden geçinebilecek düzeyde karıilamaya yetecek ücrettir.

Ağırı Yatırım: Makro dengenin zorunlu tasarrufla bozuldu?u hallerde karıila?ilır. Devlet kurulu?larına ait iktisadi ve sosyal harcamaların emisyonla karıilanması, vergi politikasının özel sektör tüketimini daralt?cı bask? yapması, firmaların öz kaynak ölçüsüzlüklerine sürüklenmeleri veya bankacılık sisteminin yetersizli?i yüzünden do?al faiz ile piyasa faizi arasında fark belirmesi yatırım hacmi ile iradi tasarruf miktarı?ndaki e?itli?i bozabilir. aras

At?l Para: Para piyasasının d???na çikarak kullan?lmayan paradır.

Avans: Tahakkuk ve verile emri i?lemlerinin tamamlanması beklemeyecek derecede ivedi giderler ile muhtelif giderler için ita amirlerinin gösterecekleri lüzum üzerine, görevlendire-cekleri mutemetlere, üst sın?rları y?lları bütçe kanunlarıyla saptanacak tutarlarda verilen para.

Ayrıntılı Harcama Programı: (1050) ?cmal harcama programlarına uyulmak suretiyle kurulu?larca hazırlanarak maliye ba?kanlıklarınca veya bütçe dairesi ba?kanlıklarınca vize edilen ve tertiplerin aylık dönemler itibariyle kullan?mına ilişkin dağılımın? gösteren program.

Ayrıntılı Harcama Programı: (5018) 5018 sayılı Kanunun I, II ve IV sayılı cetvellerinde yer alan kamu idarelerinin Maliye Bakanlığınca belirlenecek esaslar dahilinde, nakit planlamasın? da dikkate alarak hazırladıkları ve vize ettirdikleri harcama programı.

Ayrınt? Kodu: Program bütçe sın?flandırmasında harcama kaleminde yer alan ödenekler esas alınarak tahakkuk ettirilecek giderlerin, (R) i?aretli cetvelde yer alan kodlamalar itibariyle devlet muhasebesi kay?tlarında gösterileceği alt ay?rım.

Azami Sosyal Fayda Teorisi : Devlet harcamalarının sın?rın? tayin etmek ve kamu ekonomisi ile piyasa ekonomisi arasında kaynakların dağılımın? sa?layacak kriterler belirlemek için ortaya at?lan teorileridir. Azami Sosyal Fayda Teorisi, devlet ile fert çikarlarinin birbiri ile çatistigi varsayımından hareket etmekte, bu itibarla devletin ne gibi faaliyetler yapması gerektiğine bizzat kendisinin karar vermesi gereklili?ini savunmaktadır. Ancak devlete bu kararında rehberlik edecek ilke, toplum için azami sosyal faydanın sa?lanması olmalıdır. Ba?ka bir deyimle devlet, kamu harcamaların? sosyal fayday? maksimum seviyeye çikaracak şekilde tespit etmeli, faaliyetlerini de buna göre belirlemelidir.

Babalar Gibi Satmak (!) : Türkiye ye özgü bir durum.

Ba??msız Harcamalar: Tüketim hacmindeki veya milli gelir seviyesindeki değişikliklerin etkisinde kalınmadan yapılan harcamalardır.

Harcamalar tamamen ba??msız olabildi?i gibi belli bir seviyeden sonra milli gelir de?i?melerinin etkisinde kalarak da de?i?ebilir.

Harcamalar fonksiyonu aşağıdaki şekilde yaz?labilir:

E = Ea + Ei = Ea + eY

Yukarıda yazılı fonksiyonun; ba??msız k?smı Ea ile, milli gelir taraf?ndan etkilenmiş k?smı Ei ile gösterilmektedir. Etkilenmiş harcamalar milli gelir de?i?melerine baılı varsay?ld???ndan, Ei yerine eY ifadesi de yaz?labilir. Burada Y milli geliri, e harcamalar ile milli gelir arasındaki ili?kiyi ifade etmektedir.

Ba??msız Yatırım: Kamu kesimi ve özel kesimin , tüketim hacmindeki veya milli gelir seviyesindeki değişikliklerin etkisinde kalmadan yapt?kları?rım harcamalarıdır. yat

Barem: Memurların maa? tutarlarının sın?f ve derecelere göre belirlenmesi temeline dayalı bir sistemdir. Maa? derece ve tutarların? içeren bir çizelge ilk önce Bertrand François Barreme (1640-1703) ad?nda bir Fransız matematikçisi taraf?ndan yapıld??? için, benzerlerine de bu ad verilmiştir.

Basit Faiz: Belli ve sabit bir sermaye üzerinden belli bir dönem için hesaplanan faizdir.

B cetveli: Yılı bütçesi kapsamında tahsil edilecek gelir, hibe ve geri ödemelerin tahminini kodlamalar itibariyle gösteren cetvel.

Bedelli Sermaye Artırımı: Anonim ortaklıkların, artırdıkları sermaye karıilığı çikardiklari hisse senetlerini, belirli bir bedelle nakit karıilığı?na da??tmalarına denir. olarak ortaklar

Bedelsiz Sermaye Artırımı: Anonim ortaklıkların, iç kaynaklarından yapt?kları sermaye artırımı karıilığı çikardiklari hisse senetlerini bir bedel almaksız?n ortaklarına da??tarak gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarıdır.

Belediye: Beldenin veya belde halk?nın mahalli mahiyette ortak ve medeni ihtiyaçların? karıilamakla görevli bir kamu tüzel ki?isidir. Belediyeler, 1580 sayılı Kanun hükmü gere?ince belde halk?nın ihtiyaçların? gidermede, genel yetkili kurumlardır.

Bileşik Faiz: Herhangi bir sermayeye verilen faize de faiz verilmesidir. Yani belirli bir dönem sonundaki faiz art? ilk sermaye toplamına tekrar faiz i?lemi uygulanması i?lemidir.

Birlik ?lkesi: Devletin tek bir bütçesi olması, tüm devlet gelir ve giderlerinin tek bir bütçede toplanmasıdır. Devletin mali durumunun açıklığı?ünülmesi ve kamu hizmetlerinin ülke çapinda düzenlenmesi de ilke kapsamındadır. Her bir kamu hizmeti ayrı bütçeler ve daireler taraf?ndan yürütülse bile tümü konsolide edilerek, kamunun gelir, gider, hizmet ve harcama durumu görülebilmelidir. ancak bu yolla incelenebilir. Kamu kesiminin tek bir üretim birimi olarak dü

I Sayılı Cetvel: 5018 sayılı Kanuna göre Genel Bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin yer ald??? cetveldir.

Bloke ödenek: ?cmal harcama programına ba?lanmı? olan ikinci düzey ekonomik kodlardaki ödenekler ile ayrıntılı harcama programına ba?lanmı? olan tertiplerdeki ödeneklerin kullan?mına izin verilmeyen k?sımların? ifade eder.

Bono: Geni? anlamda hükmi veya hukuki bir ?ah?s taraf?ndan imza edilip ihraç edilen ve belirli vade hitamında belirli bir tutarın ödenecegini ifade eden borç senedidir.

Bo? Kadro: Henüz atama yapılmamı? olup, kurum gereksinimlerine göre atama amacıyla kullan?labilecek kadroyu ifade eder.

Borcun reddi: Devletin tek taraflı bir kararla borcunun tamamın? veya bir k?smın? ortadan kaldırd???n? ilan etmesidir.

Borçlanma Genel Giderleri: Devlet borcunun yürütülmesi ve yönetilmesi için yapılan kay?t ve tescil giderleri, kredi derecelendirme kurulu?larına ödenen ücretler, avukatlık ücreti, mü?avirlik ücreti, kur farkları, komisyon ödemeleri, Devlet iç borçlanma senetleri basım ve ilan giderleri ile benzeri tüm masraf ve giderlerdir.

Borç Servisi: Devlet iç borcu ve Devlet d?? borcundan do?an anapara ve faiz ödemeleri ile bu borçlara ilişkin iskonto giderleri ile ücret ve di?er ödemelerdir.

Borç Servis Oran?: Bir ülkenin borçların? geri ödeme kapasitesini ortaya koyan göstergelerden biridir. Borç servis oranında genellikle borç ana para ve faiz ödemelerinin y?llık toplamları ihracat gelirlerine oranlan?r. Ancak ihracat geliri yerine toplam mal ve hizmet ihracından elde edilen gelirler de kullan?labilir.

Borç Stoku: Bir ülkenin belli bir dönemdeki iç ve d?? borçlarının toplam miktarıdır. Faizler bu kapsama dahil de?ildir.

Borç Verme – Geri Ödeme : Ö ?rencilere ögrenim kredisi verilmesi, vatanda?a konut sahibi olabilmesi için kredi verilmesi, çiftçiye ucuz mazot için kredi verebilmesi gibi bütçeden yapılan bir tak?m borç verme ödemeleri ile karıilığı geri ödemelerdir. Borç verme bir gider olmad??? gibi karıilığı geri ödemeler de bir gelir de?ildir. Bir mali varlık karıilığında yapılan ödemeler ve tahsilatlardır.

Borç Yönetimi: Borcun sa?lanmasından geri ödemenin yapılmasına kadar geçen süredeki ödeme ve buna ait faaliyetlere verilen ad.

Borç Yükü: Ekonomik anlamda borç yükü; borcun ekonomide meydana getirdi?i faydalı ve zararlı etkilerin net sonucudur. Ba?ka bir deyi?le, borcun ekonomiye yükledi?i zarar, sa?lad??? faydadan daha büyükse, borç yükünden söz edilecek, aksi durumda devlet borcu bir yük olarak görünmeyecektir.

Teknik manada borç yükü, toplam borç stokunun GSMH’ya oran?dır.

Bütçe: (1) Belli bir zaman dilimi içinde gerçekleştirilmesi öngörülen programlanmı? faaliyetlerin rakamsal ve finansal olarak ifadesi. Bütçe gelecekteki faaliyetleri planlar ve elde edilen sonuçları bunlar gerçekleştikten sonra kontrol eder.

(2) Devlet daire ve kurumlarının y?llık gelir ve gider tahminlerini gösteren ve bunların uygulanmasına ve yürütülmesine izin veren bir kanundur.

(3) Belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlü?e konulan belge.

Bütçe Aç???: B ütçenin gelir ve giderlerinin e?it olmasıyla bütçe denkli?i sa?lan?r. Ancak bazen elde edilen gelirler, yapılması öngörülen giderlere yetecek düzeyde olmayabilir. ??te bütçe gelirlerinin, bütçe giderlerinden daha az olması halinde olu?an aradaki farka bütçe aç??? denir.

Bütçe Avansı: Bir kamu giderinin yapılabilmesi için bütçeye gider yaz?lmaksız?n verilen nakit tutardır. Bu avansın karıilığı olan i? yapılıp da harcama belgeleri getirildi?inde bütçeye gider yaz?larak avans kapatılır.

Bütçe Ça?rısı: 5018 sayılı Kanundan önce Ba?bakanlık taraf?ndan May?s ayında yayımlanan, 5018 sayılı Kanundan sonra Maliye Bakanlığınca Haziran ayında yayımlanacak olan; bütçesi hazırlanacak y?la ait bir nevi hükümetin manifestosu niteli?inde olan ve nihayet bütçe hazırlama sürecini fiilen ba?latan duyurudur. Bütçe çagrisi di?er ülkelerde farklı isimler halinde mevcut bulunmaktadır. Örnegin ABD’de bütçe çagrisinin fonksiyonunu “Başkanın Bütçe Konu?ması” yerine getirmektedir.

Bütçe Dairesi Başkanlığı: Görevlendirildi?i kurumca hazırlanan bütçe tekliflerini Maliye Bakanlığınca belirlenen ilke ve standartlar aç?sından inceleyerek, bunlara uygunlu?unu sa?layan ve süresi içinde Maliye Bakanlığına ulaştırılmasın? sa?layan ve bunun yanında kurumun bütçe uygulamasına ilişkin talep ve tekliflerini de?erlendirerek görü? belirtmek suretiyle Maliye Bakanlına iletmek, Kurumun merkez ve taşra te?kilat?nda kullan?lacak ödeneklere ait ödeme emirlerini düzenlemek ve göndermek, bütçe kay?tların? tutmak, kurumun kesin hesab?n??n? toplamak ve birleştirmek, katma bütçeli idarelerin ta?in?r ve ta?inmaz mallarının kiraya verilmesi, trampa edilmesi, sat?lması, mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilmesi ile ilgili i?lemlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sa?lamak, bunların gelirlerinin tahakkukunu takip etmek, kuruma ait memur, sözleşmeli personel, i?çi ve geçici i?çilerin serbest ve tutulu kadro ve pozisyonlarının ve bunlardan fiilen dolu olanların ünvan, derece, sın?f ve görev yerlerine göre kay?tların? tutmak, 6245 sayılı?rah Kanununun 48 ve 49 uncu maddeleri gere?ince Bakanlıkça vize edilen kadro ve görevlerin, merkez ve taşra birimleri itibariyle da??t?mına ilişkin kay?tları tutmak ve da?ılım listelerini vize etmek, kurumun ta?it, lojman, sosyal tesis, hizmet binası ve benzeri hususlara ilişkin olarak kay?tların? tutmak ve istatistiki bilgileri toplamak görevlerini yürüten Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün harcamacıılı Kanun ile olu?turulmu? olan bu birimler, 5018 sayılı Kanunla yerlerini nispeten Mali Kontrol Yetkililerine b?rakmı?lardır. düzenlemek, bu amaçla tüm birimlerinin bütçe hesaplar Harc kurumlardaki birimleridir. 1050 say

Bütçe Denetimi: Yasama organ? taraf?ndan, yürütme organına verilen gelir toplama ve harcama yapma yetkisinin, alınan yetkinin içeri?ine uygun şekilde kullanılıp kullan?lmad???nın ara?tırılmasıdır.

Bütçe Denkli?i: Devlet gelirlerinin toplam devlet harcamalarına e?it olması demektir. Maliye literatüründe uzun y?llar baılı ba?ina bir amaç olarak benimsenen bütçe dengesinin sa?lanması, daha sonra konjonktürel bütçe kavramının geli?tirilmesi ile eski önemini kaybetmiştir.

Bütçe D??? Avans: Ödene?i olup olmad???na bakılmaksız?n aç?lan avanstır.

Bütçe D??? Fonlar: Özel yasalarıyla olu?turulmu?, kendilerine ait özel gelirleri olan bütçe ilkeleri ve bütçe yasalarının hükümleri d???nda yönetilen ve uygulanan fonlardır.

Bütçe Dönemi: Bütçenin uyguland??? süreyi ifade eden bir tabirdir. Genel olarak bütçe dönemi bir y?ldır. Gerçekte bir y?llık süre ne fazla uzun ne de fazla k?sadır. Daha uzun bir dönem için yapılacak tahminlerde isabet sa?lamak zorla?ir. Daha k?sa süre için bütçe hazırlamak ise, onu hazırlayacak makamları ve bürokratları gere?inden fazla u?ra?tırır. Bununla birlikte bütçenin bir y?ldan k?sa dönemlerle sın?rlandırıld??? ya da bir yılı a?an dönemleri kapsad??? durumlar mevcuttur. Bir y?ldan k?sa dönemli bütçeler geçici bütçeler ile ola?anüstü bütçelerdir. Bir y?ldan fazla süreli olan bütçeler konjonktürel bütçelerdir.

Bütçe Emaneti: Bütçe giderlerinden verile emrine ba?land??? halde y?l sonuna kadar sayman taraf?ndan ödenememis mebla?lar, bütçeye gider kaydedilerek karıilığı emanet hesab?na alın?r.Yılı geçmiş olmasına ra?men imkan bulundu?unda emanete alınan paralar hak sahibine ödenerek hesap kapatılır. Bütçe emaneti i?lemleri, 5018 sayılı Kanunun 34’üncü maddesinde düzenlenmiştir.

Bütçe Gerekçesi: Her yasa tasarısında oldu?u gibi bütçe yasa tasarısının da bir gerekçesi hazırlanmak zorundadır. Maliye Bakanlığınca olu?turulan Bütçe Gerekçesinde; bütçe kanun tasarısı ile istenmekte olan gelir toplama ve gider yapma yetkisinin nedenlerini olu?turan ekonomik ortamla ilgili tablolar yer almaktadır. Bunun yanında harcamacı kurumların kadro say?ları ile muhtelif fiziki imkanları da rakamlar halinde gerekçede yer alabilir. Kanun metninde bulunan maddelerin açıklamaları “madde gerekçeleri” baılığı alt?nda tasarı ekinde yer almakta olup Bütçe Gerekçesi kapsamında bulunmamaktadır.

Bütçe Hakk?: Kamu hizmetlerinin cinsi ve tutarı ile bu hizmetleri karıilayacak kamu gelirlerinin toplanması hakk?nda karar verme yetkisi bütçe hakk?dır. Bütçe hakk? üç unsurdan olu?maktadır.

Toplum içinde toplumsal ihtiyaç say?lan ihtiyaçlar ve bunların kamu hizmetine konu yapılması sorunu,

Toplumsal ihtiyaçların karıilanmasında kullan?lacak kamu gelirlerinin çesidi ve bunların toplanma sorunu,

Karar yetkisini kimin, nasıl ve ne zaman kullanaca?? sorunu.

Bütçe Hazırlama Rehberi: Bütçenin; personel giderleri, sosyal güvenlik kurumlarına Devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı, cari transfer ve borç vermeye ait ödenek teklifleri hususunda, kurumlara yol gösteren, referanslar veren, kriterler belirten ve tüm ödenek teklifleri ile ilgili raporlama örnekleri sunan dokümandır. Maliye Bakanlığı taraf?ndan her y?l Haziran ay? içerisinde hazırlanmaktadır.

Bütçe ?çi Avans: Tahakkuk ve verile emri i?lemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi ve çesitli giderler için, ita amirlerinin gösterecekleri lüzum üzerine, görevlendirecekleri mutemetlere, üst sın?rları y?lları bütçe kanunlarıyla saptanacak tutarlarda verilen ön ödeme.

Bütçe ?çi Fonlar: Genel olarak ekonomik kayna??n? bütçe ödeneklerinden alan ve bütçede tertibi olan, ancak ödenegin kullan?lmasında özelligi olan fonlardır.

Bütçe ?çi Kredi: Verilebilme ko?ulları avans sın?rların? a?an giderler için dairesinin göstereceği lüzum ve Maliye Bakanlığının izni üzerine, ita amiri mutemetleri ad?na banka veya saymanlık nezdinde aç?lan kredi.

Bütçe ?lkeleri: Y?llık Olma ?lkesi (Bkz)

Gayrisafilik ?lkesi (Bkz)

Ademi Tahsis ?lkesi (Bkz)

Birlik ?lkesi (Bkz)

Genellik ?lkesi (Bkz)

Açıklık ve Samimilik ?lkesi (Bkz)

Giderlerin Önce Onaylanması ?lkesi (Bkz)

Bütçe Kodlaması: Devlet faaliyetlerinin ekonominin geneli ve kesimleri üzerindeki etkilerinin tespit edilerek seçici bütçe politikaları uygulamaya imkan veren ve bu faaliyetlerin kurumsal, fonksiyonel ve ekonomik ay?rımlara tabi tutuldu?u sın?flandırmadır.

Bütçeleme Sistemleri: Bütçeleme sistemleri be? baılık alt?nda incelenir.

? Milli Bütçe: Belli bir dönem içinde ulusal ekonominin kamu sektörü ile özel sektörün bir bütün olarak gelir ve giderlerinin ulaşaca???n? tahmin eden bütçedir. Amaçlarına göre üç ayrı tip milli bütçe görülür. toplamlar

o Var olan planların uygunlu?unu ara?tıran bir te?his aracı olarak kullan?lan bütçe,

o Gelecekteki ekonomik geli?meyle ilgili tahminlerin ili?kilerini gören bütçe,

o Hükümetin ekonomik politikası için bir program hizmeti gören bütçe.

? Geleneksel Devlet Bütçesi: Bu bütçede ödenekler, belli bir kamu hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmu? olan devlet dairelerinin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tespit edilir. Kurulu?un yapaca?? kamu hizmeti ise genel bir biçimde belirlenmiştir. Bu nedenle verilen emekler, nicelik ve nitelikleri kesin bir biçimde belirtilmiş hizmetler için de?il, devlet dairesinin devamlılığın? sa?lamak amacıyla verilmektedir.

? Performans Bütçe: Kamu hizmetleri için ayrılan ödeneklerden yüksek hizmet çiktisi elde etmek için geli?tirilmiş yöntemlerdendir. Buna i??? bütçesi ile devlet kesiminde yapılan bütün faaliyetlerde belli bir maliyet ile en yüksek hizmet düzeyini gerçekleştirmek hedeflenmektedir. Baılıca özelligi giderlerin gruplar ?eklinde de?il de giri?ilen kamu hizmetleri itibariyle sın?flandırılmasıdır. Performans bütçenin uygulanmasıyla eri?ilmek istenen amaç, devlet faaliyetlerinin etkinlik derecesini artırmaktır. Her bir hizmet türü için ayrı ayrı bütçesi de denir. düzenlenen bir bütçedir.

? Program Bütçe: Bütçe i?lemlerinin yürütülmesine, uygulanmasına ve ekonomik etkinli?e yer veren bütçe tipidir. Devletin üstlendigi görevler bir plana ba?lan?r. Planın uygulanması da bütçe de yer alan programlar aracılığıyla olur. Programlar, bütçede alt programlara ve bunların alt bölümlerine ayrılır. Ve buna göre ödenek tahsis edilir. Program bütçenin amacı, kamuda karar alma mekanizmasın? geli?tirmektir.(Bkz. Program Bütçe Sistemi)

? Sıf?r Tabanlı Bütçe: Bütçenin hazırlanmasıyla ilgili sistemler de, her yeni mali yılın bütçesi büyük oranda bir önceki y?l bütçesindeki ödeneklere orantılı olarak hazırlan?r. Sıf?r Tabanlı Bütçeleme sistemi bu ba??mlılığı ortadan kaldırmay? amaçlar. Yeni bir bütçe tasarısı hazırlan?rken, cari y?l bütçesinde çesitli kurulu? ve hizmetler için ayrılan ödenekler hiç yokmu? veya sıf?rmı? gibi hareket edilir. Bu şekilde her hangi bir daireye ya da hizmete adeta yeni kuruluyormu? gibi, yani sıf?rdan baılıyormu? gibi de?erlendirilmesi yapılarak, ödenek ayrılacak ya da ayrılmayacaktır.

Bütçenin Aklanması: Bütçe uygulamasının son bulmasının ard?ndan, y?l içinde yapılan tüm i?lem ve hesapların hukuka uygunlu?u ve bunlardan sorumlu ki?ilerin yapt??? i?lemlerin do?rulu?unun tescil edilmesi olup, kesin hesap yasalarının yürürlü?e girmesiyle olmaktadır.

Bütçenin ??levleri: Bütçenin klasik i?levleri dört grupta toplan?r.

Ekonomik ve Mali ??levi: Devletin kamu hizmetlerini ifa ederken, hizmetlerin bir mali plan içinde sıralanmasıyla bu hizmetlerin en etkin biçimde yerine getirilmesini sa?layabilmesidir. En az mali kaynak ay?rarak en çok fayday? elde etme imkanın?n yarat?lmasıdır.

Yasal ??levi: Bütçe ile hükümete gelir toplama ve gider yapma yetkisi verilmektedir. Buna göre, bütçenin hazırlanması ve uygulanması?lan bütün i?lemlerin yasal dayana?a göre yerine getirilmesi, tüm kamu yönetiminin bütçenin hazırlanması ve uygulanmasın??laması gerekir. dönemlerinde yap bu mali yasalar çerçevesinde sa

Siyasal ??levi: Bütçenin, kamu yönetimini etkileyecek bir araç olarak meclise ve hükümete yol gösterme ve yönetme imkanın? vermesidir. Bütçenin hükümetlerin kamu hizmetini yapabilmesi için adeta bir mali plan olması, hükümetin bütçe ile ortaya koydu?u siyasi tercihini parlamentonun da onay?yla icra etmesini sa?lar.

Denetim ??levi: Di?er i?levlerini tamamlayan ve onların sonucu olan önemli bir i?levdir. Bu denetim, bütçenin hazırlanması ile uygulanması?ndaki karıila?tırmayla bütçenin gerçekleşmesinin en do?ru biçimde nasıl olabildi?inin saptanması ?eklinde olur. aras

Yönetim Aracı Olma ??levi: Kamu yönetiminde verimlili?i artırmak ve etkinli?i sa?lamak için devlet bütçesi önemli rol oynamaktadır. Plan-bütçe ili?kileriyle yönetsel ve mali denetim, bütçe aracıyla etkin bir şekilde gerçekleşmektedir. Bütçe politikasının esnekli?i, bölgeler ve sektörler arası dengesizli?in düzenlenmesi, kamuoyuna hükümetin yerine getirdi?i kamu hizmetleri ve bunların verimlili?i hakk?nda bilgi verme de bütçe i?levleri arasına girmiştir.

Bütçenin Kontrolü: Bir kuruma bütçe veren makamın, bu bütçenin tahminlere, verilen izinlere ve kurallara uygun olarak uygulanmı? oldu?unu sa?lama bak?mından yapt??? kontrol.

Bütçe Politikası: Kamunun yapmı? oldu?u giderler ile bu giderlerin finansman? için uygulanan yöntemi ortaya koyar. Geli?imine bakıld??? zaman bütçe politikalarının zaman içinde de?i?ti?i görülmektedir. Geleneksel maliye politikası, ilgili bütçe yılı için kabul edilen ve devlet görevlerinin gerçekleşmesi bak?mından gerekli olan giderlerin, vergi, resim ve servet hasılat?ndan elde edilecek gelirlerle finanse edilmesi gerekti?ini öne sürer. Bunun d???na ancak bir sava? söz konusu oldu?unda çikilabilir. Bir de verimli kamu yatırımları için borçlanmaya başvurulabilir.

Denk olmayan bütçe politikası ise, klasik finansman prensibini geni? manada yorumlayarak, bütçede açık ve fazlalara izin verilebileceğini savunur. ?stemeyerek uygulanmakla beraber, zararlı görülmeyen bu tür denk olmayan bütçe politikası ile konjonktürün çöküntü zamanlarında bir aç??? göze alan, refah zamanında olu?ması beklenen gelir fazlası ile aç???n kapat?laca??n? öngören denk olmayan bütçe politikasıyla aç???n kapat?laca??n? öngören denk olmayan bütçe politikası arasında fark vardır. Bu anlay??a göre, tüm konjonktür devresi içinde açık ve fazlaların birbirini dengelemesi gerekmektedir.

Bütçe Tekni?i: Bütçenin teklif edilerek hazırlanmasından uygulanmasına kadar olan tüm a?amaları ve bu a?amalarda izlenen yolu kapsar. Bütçenin:

? Bütçenin hazırlanması,

? Bütçenin onanması,

? Bütçenin uygulanması,

? Bütçenin kontrol ve denetimi

Süreçlerinin oldu?u dikkate alın?rsa bütçe tekni?i bu süreçlerde izlenen usulü belirtmektedir.

Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü : Maliye Bakanlığına baılı ana hizmet birimi olup baılıca görevleri ?unlardır.

a) Bütçe hazırlık çalismalari sırasında göz önünde bulunduracakları teknik ilkeleri tespit etmek ve bütçe hazırlık çalismalarini koordine etmek,

b) Kurulu?larca hazırlanan bütçe tekliflerini inceleyerek bunların kalk?nma planları ve y?llık programlara uygunlu?unu sa?lamak, teklifleri konsolide ederek bütçe kanunu tasarıların? gerekçesi ile birlikte hazırlamak,

c) Bütçenin kalk?nma planları ve y?llık programlarda belirlenen hedefler do?rultusunda ve takip edilen ekonomi ve maliye politikalarıyla uyumlu bir şekilde uygulanmasın? sa?lamak, uygulamaya ait bütçe i?lemlerini yapmak,

d) Y?l içinde ortaya çikan ihtiyaçlar üzerine dairelerince teklif edilecek ek ve ola?anüstü ödenek taleplerini ve bütçe uygulamasına dair di?er kanun tekliflerini inceleyerek bunlardan uygun bulunanları tasarı haline getirmek,

e) Ödenek, gelir ve nakit verilerini derleyerek bunları harcama politikaları aç?sından de?erlendirmek ve uygulamay? yönlendirmek; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin ve fonların her mali yılın ba?inda o y?l için hazine nakit ak?mın? da dikkate alarak ayrıntılı?n? yapmak, gerekli görülen hallerde bu programları de?i?tirmek ve ilgili kurulu?lar nezdinde uygulamaları izlemek, harcama programlar

f)Kamu harcamalarında tasarruf sa?lanması, tutarlı, dengeli ve etkili bir bütçe politikasının yürütülmesi amacıyla kamu istihdam politikası ve giderlerle ilgili kanun, tüzük, kararname ve yönetmeliklerin uygulanmasın? düzenlemek, standartları tespit etmek ve sın?rlamalar koymak;bu hususlarda tüm kamu kurum ve kurulu?ları için uyulması zorunlu düzenlemeleri yapmak ve tedbirleri almak,

g) Harcama politikaların? etkiliyebilecek her türlü kanun, tüzük, kararname ve yönetmelik tekliflerini inceleyerek bunlar hakk?nda Maliye Bakanlığının görü?ünü hazırlamak,

h) Maliye Bakanlığınca teklif edilecek kamu giderlerine ilişkin kanun, tüzük, kararname ve yönetmelik tasarıların? hazırlamak,

i) Yürürlükte bulunan mevzuat?n mali hükümlerinin uygulanmasın? yönlendirmek, bu konuda ortaya çikacak her türlü meseleyi çözmek,tereddütleri gidermek,

j) Bütçenin geli?tirilmesi, etkin ve verimli bir şekilde uygulanması yönünde ara?tırmalar yapmak veya yaptırmak ve gerekli tedbirleri almak,

l) Devlet harcamaları konusunda di?er mevzuat ile Maliye Bakanlığına verilen görevleri yapmak,

m) Kamu personeline sa?lanan sosyal servis ve hizmetler karıilığında alınacak bedelleri belirlemek; kamu hizmetlerinden bedeli karıilığında verilebileceklerin fiyatlandırma esas ve ilkelerini tespit etmek; bu suretle elde edilen gelirlerin ilgili bütçelere mal edilmesi ve gerekti?inde ödenek ?eklinde kullandırılmasına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek.

Büyüme: Ülke ekonomisinde i?gücünün ço?alması, üretim araçları ve GSMH’nin artması vb. genel verilerin yükselmesidir. Büyüme ekonominin fiziksel olarak gövdesel geni?li?e u?ramasıdır. Her ülkede nüfus, i?gücü, kaynaklar, sermaye teçhizat? vb. y?ldan y?la değişik oranlarda büyümektedir. Üretimi artırmak için yatırım harcamaları yapıldıkça istihdam seviyesi yükselmekte, sermaye stoku geni?lemekte, i?lenmemiş?lmakta ve sonuç olarak milli hasıla çogalmaktadir. Bu kadar karma?ik olayın bir arada cereyan etti?i büyüme sürecinde, kesin sonucu belirtecek ölçünün bulunması çok güçtür. ?ktisadi unsurların çogundaki de?i?meleri rakamlandırmak nispeten kolaydır. Oysa toplumsal değişiklikleri rakamlara dökmek güçtür. Rakamlarla ifade edilebilen iktisadi unsurlarda dalgalanmaların meydana gelmesi mümkündür. Uluslar arası alanda en yayg?n olarak kullan?lan ölçü, üretim hacmi ve milli gelirdir. Milli gelirin art???nın ulusal bir ekonominin topyekün büyümesini yansıtmad???n?, fert ba?ina refah art???na bir ölçü say?lamayaca??n? da belirtmek gerekir. Çünkü nüfus art???, yükselen milli gelirin bir k?smın? yutmaktadır. ?u halde büyümeyi fert ba?ina milli gelir rakamıyla ölçmek gerekecektir. topraklar üretime aç

?ktisadi büyüme: milli gelirde bir y?ldan ötekine meydana gelen art?? oranından ibarettir. Örnegin, bir ülkenin milli geliri 2002 yılında 100 katrilyon lira iken 2003 yılında 107 katrilyon liraya çikmissa büyüme h?z? % 7’dir. Ayn? ülkede y?llık nüfus art?? h?z? % 3 ise, 2002-2003 arasında fert ba?ina milli gelir % 4 artmı?tır.

Yaz? ve konu?ma dilinde “büyüme” kavramı yerine bazen “geli?me”, “kalk?nma” gibi kavramların da kullan?ld??? görülmektedir. Büyüme sadece bir gövde geni?lemesini ifade etmekte, geli?me ve kalk?nma ise ulusun iktisadi, sosyal ve siyasal hayat?ndaki genel geli?imi belirtmektedir.

Bütçe Yönetim Enformasyon Sistemi: Analitik Bütçe Sın?flandırmasının otomasyon tabanın? olu?turan ve kapsamında esas olarak; bütçe hazırlama ile bütçe uygulama süreçlerinin yer ald??? yazılımdır.

Büyüme H?z?: Bir ülkenin toplam reel gelirinde olu?an y?llık yükselme oranına denir.

BYES : (Bkz. Bütçe Yönetim Enformasyon Sistemi)

Cari Borçlar: Yak?n gelecekte (genellikle bir y?l içinde) karıilanması gereken yükümlülükleri ifade eder.

Cari Gider: Kamu giderleri sın?flandırmasında yer alan bir tür giderdir. Cari gider- Sermaye Gideri ay?rımı, kamu giderlerinin tüketim ve üretim için kullan?lması esasına dayan?r. Personel giderleri, sosyal güvenlik kurumlarına Devlet primi giderleri, faiz giderleri ve bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari de?eri a?mayan ve normal ömrü bir y?l ve daha az olan mal ve hizmet alımları cari giderleri olu?turur.

Cari Harcama: Sermaye varlıkları veya sermaye varlıklarının üretiminde kullan?lacak mal veya hizmetler için yapılan ödemeler d???nda kalan, karıilıklı ödemeleri ve alıcıların mali sermayesinin artırılması d???ndaki amaçlarla yapılan karıilıksız ödemeleri kapsar. Cari harcamalar; cari giderler ve cari transferler olarak ikiye ayrılır.

Cari ??lemler Bilançosu : Bir ülkenin mal ve hizmet ihracından elde etti?i kazançlarla, mal ve hizmet ithali için yapt??? ödemeler arasındaki farktır. Cari i?lemler bilançosu; d?? ticaret ve görünmeyen kalemler toplamından bulunur.

Cari Kalemler: Ödemeler bilançosunun önemli bölümlerinden birisidir.

Sürekli ve oransal olarak belirli birer ak?m halindeki döviz giri?leri ve çikislari, d?? ödeme hesaplarının cari kalemlerini te?kil eder. Cari kalemler ?unlardır:

o D?? Ticaret;

? ?thalat,

? ?hracat,

o Faiz, Kar, Temettü ve Komisyon Transferi;

? Yabancı gerçek ve tüzel ki?iler yararına faiz, kar, temettü ve komisyon olarak d??arıya gönderilen döviz,

? Ülkedeki gerçek ve tüzel ki?ilere d??arıdan gönderilen faiz, kar, temettü ve komisyon karıilığı döviz,

o Hizmetler;

? Deniz, hava, kara ve demiryolu ta??tlarına yolcu ve yük karıilığı olarak ödenen ücretler ile d??arıda e?itim, turizm veya tedavi gibi nedenlerle vatanda?ların yapt?kları harcamalar,

? Turizm veya ba?ka nedenlerle ülkemize gelenlerin harcamaları ve yolcu yük ta?iması karıilığında milli ulaştırma örgütünün d?? seferlerden elde etti?i döviz,

o Devlet faaliyetlerine baılı i?lemler;

? D?? ülkelerde görevli olanların ödenekleri ve sair harcamaları ile d??arıda sat?n alınan ta?inmazların, kurulan tesislerin bedelleri,

? Yabancı diplomatik askeri ve kültürel misyonların ülkedeki harcamaları,

o Emek gelirlerinin ve teknik bilgi bedellerinin transferleri;

? Yabancı i?çilere, teknisyenlere, uzmanlara, mü?avirlere ve know-how vermiş firmalara yapılan ödemeler,

? Yabancı ülkelerde emek ve fikir karıilığı elde edilmiş kazançlardan memlekete getirilen k?sım,

Cari Kur: Gerçek kur, döviz piyasasında günlük olarak döviz alım, sat?m i?lemleriyle olu?ur.

Cari Transferler : Sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımlarının finansman? amacıyla yapılan karıilıksız ödemelerdir.

C Cetveli: Devlet gelirlerinin dayand??? temel hükümlerin gösterildi?i cetveldir.

Cebri Tasarruf: Bireylerin iradeleri d???ndaki etkenler yüzünden tüketimden fedakarlı?a mecbur kalmaları neticesinde olu?an tasarruf.

Ceza Faizi: Bir ödemeyi zamanında yapmayan borçluya uygulan?r. Kanunun veya mukavelenin tayin etti?i ceza faizi, ödemenin vade günü ile fiilen yapıld??? tarih arasında i?letilir.

CIF : ?thalatta malın bedeline, sigorta ve ta?ima giderlerinin de eklenmesiyle olu?an fiyattır.

Çapraz Kur: Bir ulusal paranın d???nda iki yabancı paranın birbiri karıisındaki de?i?tirilme oran?dır.

Ç Cetveli: Kanunlar ve kararnamelerle ba?lanmı? vatani hizmet aylıklarının gösterildi?i cetvel.

Çekirdek Enflasyon: Tüketici ve Toptan E?ya Fiyat Endeksleri gibi genel kullan?ma açık mal ve hizmet sepetlerinden olu?an enflasyon endekslerinin, temel enflasyonist e?ilimleri tam olarak yansıtmad??? varsayımı ile, bazı mal grupları ile fiyat de?i?imlerine yol açan bir tak?m unsurların enflasyon endeksinden çikarilmasi sonucu ulaşilan bir enflasyon tan?mıdır. Bu amaçla, d??sal etkilere (enerji fiyatlarındaki art??, mevsimsel ko?ullar, maliye politikası vs.) daha açık olan ve geçici nitelikler ta?iyabilen, enerji, temel g?da maddeleri fiyatları ve dolaylı vergiler bu tür enflasyon hesaplamaları içerisine kat?lmamaktadır. Amaç, fiyatlar genel seviyesindeki de?i?imi sürekli kılan unsurları tespit etmek ve bunlara yönelik daha gerçekçi politikalar olu?turmaktır. Ülkelerin özelliklerine göre fiyat endekslerinde belirli a??rlı?a sahip olan bazı grup fiyatları çekirdek enflasyon göstergesi olarak de?erlendirilmektedir. Türkiye’de bu gösterge özel imalat sanayi grubu fiyat endeksidir.

Çevre Koruma Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Kapsamına at?k yönetimi, kirlili?in azalt?lması ve do?al ortamın korunması gibi hizmetler girmektedir.

Ç?plak Ücret: Genel anlamda ücret, bir çalı?ana bir i? karıilığında i?veren veya üçüncü ki?iler taraf?ndan sa?lanan ve nakden ödenen tutarı kapsar.

Ç?plak ücret, ücret niteli?indeki ödemeler (fazla mesai ücreti, gece zammı, yolluklar gibi),

Ücret benzeri ödemeler, (bayram harçlığı temettü, te?vik ikramiyesi gibi),

Sosyal yard?mlar (yemek yard?mı, ta?it yard?mı, evlenme yard?mı gibi)

D???nda i?çiye ödenen, esas temel ücreti ifade eder.

Ço?altan: Yatırım, tüketim, ihracat ve kamu harcamaları gibi toplam talebi olu?turan faktörlerin her hangi birindeki bir de?i?imin milli gelir üzerindeki etkisini hesaplamaya yarayan bir kavram.

Çok Y?llı Bütçe: Dar anlamda, çok y?llı bir süreç için devlet gelirlerini ve ödenek miktarların? belirleyen bir bütçe olarak tan?mlan?r. Kavram çogunlukla, y?llık bütçe sürecinin, özellikle çok y?llı gelir ve harcama tahminleri veya çok y?llı bir mali plan gibi çok y?llı nitelikler ile birlikte de?erlendirildi?i bir bütçe yakla?imın? açıklamakta kullan?lmaktadır.

Dalgalı Borçlar: Bir bütçe dönemindeki gelir ve giderlerin zaman aç?sından farklılığın? bertaraf edebilmek için Hazinenin genellikle para piyasasından sa?lad??? kredilerdir.

Darbo?az: Herhangi bir üretim faktörünün teminindeki geçici sık?nt? nedeniyle ekonominin t?kanmasıdır. Söz konusu sık?nt?, döviz yoklu?u nedeniyle üretimde kullan?lan hammadde ve ara mallarının ithalat?nın durması ?eklinde olabileceği gibi faizlerin yükselmesi nedeniyle i?letme sermayesi temininin zorla?ması ?eklinde de ortaya çikabilir. Darbo?az te?hisi, ekonominin büyüme h?z?nın sadece bir çeyrek dönemde yüzde 2?nin alt?nda kalması, izleyen dönemde yeniden yükselmesi halinde konulur.

D Cetveli: Hazine garantilerinden kaynaklanan yükümlülüklerden Hazinece (2001 yılında) üstlenilmesi muhtemel ödemeler “D” i?aretli cetvelde gösterilmiştir.

Deflasyon: Genel fiyat düzeyleri dü?erken ulusal gelir, üretim ve istihdamın da dü?mesidir. Canlılığın? kaybetmiş ve sönük duruma girmiş bir piyasa durumunu ifade etmek üzere deflasyon kelimesi kullanılır. Deflasyon çesitli nedenlerden ileri gelebilir. Para ve kredi darlığı, prodüktivitenin gelirlere ve ihracata k?yasla ayn? anlarda daha h?zlı artması, ihracat t?kan?klığı dolay?sıyla d?? ticaret çarpaninin tersine i?lemesi, tüketimin ve devlet harcamalarının temposunda yava?lama olması, yatırımların bir y?ldan di?erine kaydetti?i art?? oranın?n dü?mesi deflasyonun sebebi olabilir.

Deflatör: Nominal verileri reel verilere çevirmek için kullan?lan endekslerdir.

Defterdar: B ulundu?u ilde Maliye Bakanlığının en büyük memuru ve il ve baılı ilçeler te?kilat?nın amiri olup, i?lemlerin kanun hükümlerine göre yürütülmesi, denetlenmesi, merkez ve taşradan sorulan soruların cevaplandırılması, kanuna ayk?rı hareketi görülenler hakk?nda takibatta bulunulması, atamaları il’e ait merkez ve baılı ilçeler maliye memurlarının sicillerinin tutturulması ile görevli ve sorumludur.

De?i?ir Faizli Tahvil: Tahvil sahiplerini enflasyon bask?sına karıi korumak ve tahvil talebini yükseltmek amacıyla uygulanan ve tahvillerin faizlerini 6 veya 1 y?l gibi dönemlerle yeniden ayarlamay? kapsayan yöntemdir.

Denk Bütçe: Adam Smith ve onu izleyenlerin liberal ekonomi kuramın? ileri sürmelerinden 1929 buhranına kadar geçen dönemde egemen görü?, ekonomik faaliyetlerin özel te?ebbüslerle kendili?inden en yüksek düzeye ulaşaca?? ve ekonominin kendi kendini dengeleyeceği yolundayd?. Bu dü?ünce paralelinde maliyeciler de bütçe dengesi ilkesini kabul etmişler ve devletin bütçe yoluyla yapt??? harcamaların devletin gelirlerinden fazla olmaması gerekti?i benimsenmiştir. Bunun iki nedeni oldu?u savunulmaktadır. Birincisi, devletin bütçe açıkların? kapamak için borçlanmaya gitmesi, borcun ise borç ana parasın? ve faizlerini ödemek için gelecekteki bütçe giderini arttırması, di?eri de devlet bütçesinin açık olmasının enflasyona sebebiyet vermesidir.

Denk Bütçe Çarpan?: Kamu harcamalarındaki bir art?? karıisında vergiler de ayn? miktar artırılarak devlet bütçesinde bir denklik sa?lanmı??? miktarı kadar geni?leticidir. olabilir. Böyle bir denk bütçe milli geliri harcamalardaki (vergilerdeki) art

Denklik ?lkesi: Bütçe ilkelerinden olan bu ilke, mutlak anlamda bir bütçeye giren gelir ve giderlerin e?it olmasın? gerektirir. Kamu giderlerinin açık finansmana ihtiyaç kalmadan normal devlet gelirleri ile karıilanması ilke olarak benimsenmişse de, iktisadi durum açık finansman? daha yararlı kılıyorsa bu ilkeden fedakarlık yapılabilir.

Depresyon: Ekonominin büyümek yerine küçülmesidir. Türkiye’de büyüme h?z?nın dört çeyrek dönemde negatif de?er alması halinde depresyon te?hisi konulmaktadır.

Devalüasyon: Sabit kur sistemlerinde ödemeler bilançosu açık veren ülkelerin hükümetçe alınan bir kararla, ulusal paranın d?? sat?n alma gücünün dü?ürülmesidir Ancak günümüzde serbest kur sisteminin uyguland??? ülkelerde kurlarda yüksek kabul edilebilecek bir art???n ya?anması da devalüasyon olarak tan?mlan?yor. Bu yolla ithal malları pahalıla?irken yerli malların fiyat? da a?a?? çekilmis olur. ?hracatta art???lanmasına karıin ayn? yabancı para karıilığında daha çok ürünün de?i?tirilmesi ulusal ekonomi için sömürülme anlamındadır. sa

Devlet Borcu: Türkiye Cumhuriyeti ad?na Hazine Müste?arlığının borçlu sıfat? ile taraf oldu?u ya da üstlendigi her türlü mali yükümlülük Devlet borcudur.

Devlet D?? Borcu: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan herhangi bir d?? finansman kayna??ndan belirli bir itfa planına göre geri ödenmek üzere sa?lanan finansman imkanları ile Hazine garantileri kapsamında ad? geçen Müste?arlık taraf?ndan üstlenilen her türlü mali yükümlülükleri kapsar.

Devlete Ait Nakit: Hazine veznelerinde ve devletin banka hesaplarında bulunan paralar Devlete ait nakdi olu?turur.

Devlet Bütçe Uzman?: Devlet bütçesinden finanse edilen bütün kurumlarda organizasyon ve metot ara?tırmaları, kadro analizleri ve di?er gerekli bütün incelemeleri yapmaya, kadro ve ödenek talepleri ile ili?kili her türlü incelemeleri yapmaya ve evrak? tetkik etmeye yetkili olan Maliye Bakanlığı personelidir.

Devlet ?ç Borcu: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan yurt içinde ihraç olunan Devlet iç borçlanma senetleri, Hazinenin geçici nakit ihtiyacın??ilamak için yurt içi piyasalardan yapt??? borçlanmalar ve senede baılı olup olmad???na bakılmaksız?n ayn? Müste?arlık taraf?ndan üstlenilen her türlü mali yükümlülükleri kapsar. kar

Devlet ?ç Borçlanma Senetleri: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan yurt içinde ihraç edilen borçlanma senetlerini ifade eder.

Devlet Primi Giderleri: Devletin ??veren sıfat?yla ödedigi sosyal güvenlik katk? paylarıdır.

Devlet Tahvili: Hazine taraf?ndan itibari k?ymetleri e?it ve ibareleri ayn? olmak üzere çikartilan borç senetleridir. Devletin gerçek ve tüzel ki?ilerden ald??? borçlar karıilığında verdi?i, bu ki?ilerin devletten alacaklı oldu?unu gösteren belgedir. Özellikle uzun vadeli borçlar için kullanılır. (?hraç edildikleri tarih itibarıyla 364 gün ve daha uzun vadeli Devlet iç borçlanma senetlerini) kapsar.

Devri Bütçe Kuramı: Dönemsel inip çıkmalara paralel olarak bütçenin y?llık dengesini sa?lamaya çalisan mali politikanın ba?arısız oldu?u dü?üncesinden hareketle, ekonomik hayat?n refah dönemlerinde sa?lanan bütçe fazlaları ile ekonominin depresyon zamanlarındaki aç???n??ilamanın mümkün oldu?unu dü?ünen bütçeleme anlay???. kar

Dezenflasyon: Sert olmayan deflasyonist önlemlerle enflasyonun sın?rlandırılmaya çalisilmasidir.

D?? Borcun Devri: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan d?? finansman imkanlarının ekonominin çesitli sektörlerinde geli?meyi sa?lamak ve/veya finansman ihtiyacın? karıilamak üzere genel ve katma bütçe d???ndaki kamu kurum ve kurulu?ları ile bankalara, anla?manın mali ?artları ile birlikte, asıl borçlusu bu kurulu?lar olmak kayd?yla aktarılmasıdır.

D?? Borcun ?kraz?: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan d?? finansman imkanlarının ekonominin çesitli sektörlerinde geli?meyi sa?lamak ve/veya finansman ihtiyacın? karıilamak üzere genel ve katma bütçe d???ndaki kamu kurum ve kurulu?ları ile yatırım ve kalk?nma bankalarına gerekti?inde anla?manın mali ?artlarına baılı kalmaksız?n aktarılmasıdır.

D?? Borcun Tahsisi: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan d?? finansman imkanlarının ekonominin çesitli sektörlerinde geli?meyi sa?lamak ve/veya finansman ihtiyacın? karıilamak üzere, genel ve katma bütçeli kamu kurum ve kurulu?larına anla?madaki amaca sadık kalınarak kullandırılmasıdır.

D?? Borçlanma: Ülkenin kaynaklarına ek bir kaynak sa?lamak, döviz olarak yeni ödeme gücü elde etmek gibi amaçlarla ülke d???ndaki yabancı?larından karıilıklı ya da karıilıksız geri ödemeli kaynak bulunmasıdır. Türkiye’de d?? borç kavramı içinde kamu sektörünün yan? sıra, özel kesimin d?? borçları da birlikte anılır. hükümet ya da finans kurulu

D?? Denetim : Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap verme sorumlulu?u çerçevesinde, yönetimin malî faaliyet, karar ve i?lemlerinin; kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluk yönünden Say??tay taraf?ndan incelenmesi ve sonuçlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine raporlanmasıdır.

D?? Denge: Bir ekonominin d??alım ve d??sat?m sonucunda ödemeler bilançosunun açık verip vermemesidir. D?? denge, milli gelir, döviz kuru ve döviz sın?rları de?i?kenlerine baılıdır.

D?? Finansman: Herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan Devlet d?? borcu, garantili imkan ve hibe veya münferiden bunların her biridir.

D?? Finansman Kayna??: D?? finansman sa?layan yabancı ülkeler, ülkelerce olu?turulan birlikler, resmi finansman fonları, uluslararası ve bölgesel kurulu?lar ile uluslararası sermaye ve finansman piyasalarında faaliyet gösteren yatırım bankaları da dahil olmak üzere bankalar, sat?cı veya alıcı kredisi sa?layan kurulu?lar ile firmalar veya münferiden bunların her birini ifade etmektedir.

D?? ?mkan: Bu Kanun kapsamında yer alan kurulu?ların kendi ad?na herhangi bir d?? finansman kayna??ndan Hazine garantileri olmaksız?n sa?ladıkları finansman imkan? ve hibeyi ifade etmektedir.

D?? Ödemeler Bilançosu : Bir ülke sakinlerinin bir y?l içinde d?? ülke sakinleriyle gerçekleştirdi?i tüm ekonomik i?lemlerin sistematik kayd?dır.

D?? ödemeler bilançosu çift kay?tlı muhasebe sistemine göre tutulur. Yabancılardan ödeme yapılmasın? sa?layan i?lemler alacak, yabancılara ödeme yapılmasına yol açan i?lemler ise borçlu olarak kaydedilir.

Dinlenme Kültür ve Din Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Fonksiyonun kapsamına bireysel ve toplumsal moral hizmetleri girmektedir.

Dolu Kadro: Serbest kadrolardan, atama amacıyla kullan?lmı? olanları ifade eder. Kadrosuz memur çalistirilmasi mümkün de?ildir. Bu nedenle her bir memurun i?gal etmekte oldu?u bir kadrosunun bulunması gerekmektedir. Bu kadrolara dolu kadro denilmektedir.

Dönemsellik Kuralı: Muhasebenin temel kavramlarından birisidir. Dönemsellik kuralı, mali i?lemlerin sonuçlarının belli aralıklarla çikartilarak hesaplarda yer almasıdır. Mali yönetimle ilgili olarak birbirinden farklı, ancak birbirini tamamlayan iki temel kavram “mali y?l” ve “Yönetim Dönemi” kavramlarıdır. “Mali y?l” kavramı hesap dönemini, “yönetim dönemi” kavramı ise bu dönem içinde görevliler aç?sından hizmetin görüldü?ü, dolay?sıyla sorumlulu?un üstlenildigi zaman dilimini göstermektedir. (Bkz: Mali Y?l, Yönetim Dönemi).

Döner Sermaye Bütçeleri: Genel ve katma bütçeli idarelerin ayrı tüzel ki?ilik olmadan bu idareler içinde sınai, zirai, ve ticari faaliyette bulunmalarının hukuki ve mali çerçevesidir. Döner sermayeler, kamu hizmetinin finansman ?ekillerinden biridir. Genel bütçeye dahil dairelerin sınai ve ticari faaliyetleri hammadde ve malzeme alım bedelleri ile uzman ve i?çi ücretleri döner sermaye ad?yla bütçeye konulan ödeneklerle yürütülür. Bu ödeneklerden kullan?lmayan miktarlar y?l sonunda iptal olunur. Sermayenin kullan?mından bir gelir fazlası hasıl olmu? ise bu da genel bütçeye gelir kaydedilir.

IV sayılı Cetvel: 5018 sayılı Kanuna göre Sosyal Güvenlik Kurumlarının yer ald??? cetvel.

Döviz Borsası: Döviz arz edenlerle döviz talep edenlerin karı?la?t?kları, ulusal paraların birbirlerine çevrildikleri standartla?tırılmı? piyasalar.

Döviz Kuru: Bir ülkenin ulusal parasının yabancı ülkelerin parası cinsinden de?eridir.

Döviz Tevdiat Hesab?: Yurtiçi ve yurtd???nda yerleşik ki?ilerin, ticari bankalarda açmı? oldukları yabancı para cinsinden mevduata verilen isimdir.

Dünya Bankası: Bretton-woods sisteminin ortaya çıkard??? uluslararası imar ve kalk?nma bankası’dır. Dünya Bankası ya da Uluslararası ?mar ve Kalk?nma Bankası azgeli?miş ülkelerin kalk?nması amacıyla borç para vermek ve sermaye yatırımların? kolayla?tırmak için kurulmu?tur. Bu amaçla üye ülkelerin geli?mesine yard?mcı olacak mali kaynakları sa?lar.

Dü?ünülmeyen Giderler Ödene?i: Bütçenin hazırlanması sırasında öngörülmeyen, dolaysıyla tahmin edilemeyen ve bu nedenle de bütçede tertibi bulunmayan hizmetler için Maliye Bakanlığı bütçesinin (A) cetveline “Dü?ünülmeyen Giderler” ad?yla bir tertibe ödenek konulur. Konulan bu ödenege dü?ünülmeyen giderler ödenegi denir.Dü?ünülmeyen giderler ödenegi Maliye Bakanlığının bütçesinde yer almaktadır. Yani bütçede tertibi vardır. Maliye Bakanlığının bütçesine konulan bu ödenek, bütçenin hazırlanması sırasında dü?ünülmeyen dolaysıyla tertibi olu?turulmayan, ancak bütçenin uygulanması sırasında ortaya çikan hizmetler için harcanacaktır.

Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar: 5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlarıdır.

Düzenleyici ve Denetleyici Kurum Bütçesi : Özel kanunlarla kurul, kurum veya üst kurul ?eklinde te?kilatlanan ve 5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı cetvelde yer alan her bir düzenleyici ve denetleyici kurumun bütçesidir.

E Cetveli: Program bütçe uygulamasında R Cetvelinde yer alan ve hüküm ihtiva etmesi nedeniyle bütçenin uygulanmasında gereklili?ine ihtiyaç duyulan hususların, Analitik Bütçe Sın?flandırmasına geçilen 2004 yılından itibaren yer ald??? cetveldir.

Efektif: Banknot ve madeni sikke halindeki hazır paray? ifade eder. Kaydi paranın ve kredinin karıit kavramıdır. Kavram genellikle kambiyo i?lemlerinde kullan?lmaktadır. M erkez Bankasınca alım ve sat?mı yapılan ve Türk Lirası olarak kurları belirlenen yabancı ülkelere ait ka??t para anlamında da kullanılır.

E?itim Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Bu fonksiyon kapsamında örgün ve yayg?n e?itim hizmetleri yer almakta olup, hizmet içi e?itim kapsam d???ndadır.

Ekonomik ??ler ve Hizmetler: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Kapsamına ticari ve sınai faaliyetlerin düzenlenmesi ve sürdürülmesine ilişkin kamu hizmetleri girmektedir.

Ekonomik Sın?flandırma: Analitik bütçe sın?flandırmasında gelirin ve finansmanın sın?flandırması tamamı ile harcama ve borç vermenin sın?flandırıld??? alanın dördüncü kod grubudur. Devlet faaliyetlerinin milli ekonomi üzerindeki etkilerine göre gruplanmasıyla olu?turulmu?tur. Devlet faaliyetlerinin, milli gelir ve piyasa ekonomisi üzerindeki etkilerinin ölçülmesini amaçlar. Bütçe politikalarının seçici bir şekilde uygulanmasın? sa?lar.

Ek Ödenek: Tertibi bütçede bulunup yetersizli?inden dolay? ilave olarak alınan ödenege “ek ödenek” denir. Ek ödenek ancak mali y?l içinde alınabilir. Bütçede ek ödenek ad?yla bir tertip olmay?p, bütçede yer alan ödeneklerin yetmemesi nedeniyle ve T.B.M.M.’den ek bütçe kanunu istihsali suretiyle alın?r.

Eksi Yatırım: Sermaye stokunun bir k?smının kullan?lması ya da elden çikarilmasi halidir. Üretimde pozitif bir durumun söz konusu olabilmesi için yeni yatırımların eksi yatırımdan büyük olması gerekmektedir. Yenileme yatırımlarının eskime ve a?inmadan az olması halinde de eksi yatırım hali meydana gelmektedir.

Emanet Hesapları: (5018) Malî y?l içinde ödeme emri belgesine ba?land??? halde, hak sahibinin talep etmemesi veya ba?ka nedenlerle ödenemeyen tutarların, bütçeye gider yaz?larak alınd??? hesaplardır. Söz konusu tutarlar alınd??? emanet hesaplarından ödenir. Hesaba alınd???ılı izleyen be?inci y?l sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarlar bütçeye gelir kaydedilir. malî y

Emisyon: Merkez Bankalarınca piyasaya banknot sunulmasıdır.

Enflasyon: Genel fiyat düzeyinin devamlı artması ve para de?erinin dü?mesidir. Toplam mal ve hizmet arz?nın toplam talebi karıilayamaması, yani arz talep dengesinin kurulamaması enflasyonun temel özelligidir. Enflasyon; talep, maliyet, ılımlı ve hiper olarak dörde ayrılır. En çok görülen talep enflasyonudur. H?zla artan talep karıisında onu dengeleyecek üretimin yapılamaması, piyasay? daha yüksek bir fiyat seviyesinde dengeye getirdi?inden enflasyon olu?maktadır. Devlet ?statistik Enstitüsü’nün her ay açıklad??? toptan e?ya fiyat endeksi (TEFE) art?? oran?? olarak belirlenmektedir. enflasyon rakam

Enflasyon Hedeflemesi: Merkez Bankalarının genellikle hükümetlerle birlikte, para politikası amacı olarak belli bir enflasyon rakamın??i ölçüde nominal çapa görevini üstlenmesi öngörülür. Di?er politikalardan fark?, enflasyon hedefinin net bir şekilde kamuoyuna duyurulması ve bu konu ile ilgili do?rudan sorumluluk alınmasıdır. Merkez Bankaları kur ve faiz politikaların? enflasyonu kontrol alt?na almak amacı ile istedikleri biçimde kullanabilmektedir. hedeflemeleridir. Bu tür bir uygulamada hedeflenen enflasyonun, beklentileri etkileyebildi

Enflasyon Vergisi: Para arz?nın art??? fiyat art??larına ve giderek enflasyona neden olmaktadır. Böylece ki?ilerin parasal gelirleri azalmaktadır. Yani devlet, ki?ilerin gelirlerinin parasal de?erini dü?ürme pahasına harcamaların? finanse etmektedir. Böylece ki?ilerin vazgeçmiş oldukları ve devletin giderlerini finanse eden böyle bir kayna?a enflasyon vergisi denilmektedir.

Ertesi Y?la Geçen Yüklenme: Süreklili?i ve özelligi bulunan TSK’nın ihtiyaçları ile yiyecek, yakacak, akaryak?t, ilaç gibi bazı ihtiyaç ve hizmetlerin y?l sonu itibariyle kesilmesinin imkansızlığı göz önünde tutularak ertesi y?la geçici yüklenmeye giri?ilmesidir.

ESA : Kullan?lması Avrupa Birli?ince tavsiye edilen istatistik yakla?imı ve bütçe kod yap?sıdır.

E?el Mobil: Ücretli ve maaılıları, enflasyon karıisında korumak amacıyla fiyat art??larıyla do?ru orantılı olarak ücretlerin ve maa?ların artmasının sa?lanmasıdır.

Faaliyet Raporu : Kurumların, stratejik planlama ve performans planları uyarınca yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans göstergelerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini açıklayan rapordur.

Factoring: Mü?teri (?irket) alacaklarının “factor” denilen gerçek ya da tüzel bir ki?i taraf?ndan bedeli pe?in ödenerek sat?n alınmasıdır. Mal ve hizmet sat??? yapan bir ticari i?letmenin vadeli alacaklarının “factor” denilen bir mali kurulu? taraf?ndan alacaklıya rücu hakk? olmaksız?n sat?n alınd??? finansal hizmettir. Alacak hakk?nın bir ba?ka kurulu?a devri sonucunda likit fon sa?lanmı? olur.

Faiz: Ödünç alınan fonun kullanma bedelidir.

Faiz D??? Fazla: Bütçe gelirlerinden, faiz giderleri d???nda kalan giderlerin çikartilmasi neticesinde kalan net de?er faiz d??? fazlay? vermektedir. Faiz d??? fazlanın bütçe politikası aç?sından önemi, Devletin gelirlerinin gerçek giderlerini karıilay?p fazla vermesi halinde bu fazlalığın finansmana aktarılarak daha az borçlanma gere?inin olu?ması ve döndürülebilir bir borç yap?sının olu?masının sa?lanmasıdır.

Faiz Giderleri: Faiz, ödünç alınan paranın kullan?mı karıilığında yapılan ödeme olarak tan?mlan?r. Bu nedenle faiz ödemeleri borç alınan paranın anapara geri ödemesinden ve borçlanma için ödenen komisyon ve ihraç giderlerinden ayrı olarak sadece Devlet borçlarına ilişkin faiz ödemelerini kapsamaktadır.

Faiz Oran? Riski: Yatırım yapılan de?erin fiyat?nın piyasadaki faiz oranlarından olumsuz olarak etkilenmesi durumunda olu?an risktir.

F Cetveli: Bütçe kapsamına alınan fonların gösterildi?i cetveldir. Fonların tasfiyesinden sonra kullan?lmamı?tır.

Faaliyet Raporu: Üst yöneticiler ve bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri taraf?ndan idari sorumlulukları çerçevesinde hazırlanan, stratejik planlama ve performans programları uyarınca yürütülen faaliyetleri, belirlenen performans durumlarına göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini açıklayan ve her y?l düzenlenen rapor.

Fasıl ve Bölüm: Klasik bütçe kodlamasında kullan?lan ve Program bütçe sın?flandırmasında, “Program”?, Analitik Bütçe Sın?flandırmasında Fonksiyonel Sın?flandırmanın birinci düzeyini ifade eden tan?mdır.

Finansal Kiralama: Makine veya teçhizat?n mülkiyet hakk?nın yasal olarak kiraya verende kalmasına ra?men, ekonomik aç?dan kiralanan varlık üzerindeki kontrolü kiracıya devreden ve sözleşme sonunda kiracıy? varlığın fiili sahibi haline getiren uzun süreli bir leasing türüdür.

Finansman Tipi Sın?flandırma: Analitik bütçe sın?flandırmasında harcama ve borç vermenin sın?flandırıld??? alanın üçüncü kod grubudur. Genel devlet tan?mına giren bütün kurumları kavrayabilmek üzere olu?turulan ve özellikle devirli ödeneklerin gider cetvelinde takibine imkan sa?layan bir alandır. Harcamanın hangi kaynaktan finanse edildi?ini gösterir. 2005 yılı için sırasıyla; Genel Bütçe, Katma Bütçe, Sosyal Güvenlik Kurumları, Özerk Kurulu?lar, Döner Sermayeler, Özel Ödenekler, D?? Proje Kredileri ve Bütçe D??? Fonlardan olu?ur.

Fiyat Destekleme: Devlet, bazı tarım ürünlerinin piyasasında fiyat istikrarı sa?lamak amacıyla, fiyatların olu?umuna do?rudan müdahale yapabilirler. Bu nedenle, hükümetler, desteklenen ürünün asgari fiyat?n? do?rudan belirleyip açıklarlar. Devlet ad?na destek alımları yapmak üzere görevlendirilen kurulu?, hükümetin ilan etti?i taban fiyattan ürünleri almaya ba?lar. Üreticiler bu fiyat?n üstünde fiyat veren alıcılara malların? satabilirler.

Fiyat D??? Destekleme: Devletin, tarım ürünleri piyasalarında uygulad??? müdahaleci politikanın etkin araçlarından biridir. Devlet bazı tarım ürünlerinin fiyatlarına müdahale etmeden, o malların üreticilerini koruyucu, yönlendirici ve özendirici nitelikte önlemler yürürlü?e koyabilir. Bu tür faaliyetlere fiyat d??? destekleme denir.

Fiyat ?ndeksleri: Ekonominin durumunu izlemek, uygulanan politikaların sonucunu görmek, geçmiş dönemlerle gelecek dönemler arasında mukayese yapmak için kullan?lan endekslerden biridir.

FOB: “Güvertede teslim” tan?mlamasının k?salt?lmı??dır. FOB sat??ta sat?cı, malı sözleşmede belirtilen kendi ülkesinde bir limana kadar ta?imak ve orada geminin güvertesine yüklenmiş olarak alıcının emrine sunmakla yükümlüdür.

Fon: Belirli bir amacın gerçekleştirilmesi için ayrılmı? bulunan ve gerekti?i zaman kullan?lmak üzere belli bir hesapta toplanan ve harcanabilen paralar fonu olu?turur.

Fonksiyonel Bütçe: Kamu harcamalarının devletçe görülen faaliyet nevilerine bölünmesinden ortaya çikan bütçe türüdür.

Fonksiyonel Sın?flandırma: Analitik bütçe sın?flandırmasında harcama ve borç vermenin kodland??? alanın ikinci kod grubudur. Devlet faaliyetlerinin türünü göstermek üzere tasarlanmı?tır. Dört düzeyli ve alt? hanelidir. Birinci düzeyde devletin faaliyetleri 10 ana fonksiyona ayrılmı?tır. Bunlar: Genel Kamu Hizmetleri, Savunma Hizmetleri, Kamu Düzeni ve Güvenlik Hizmetleri, Ekonomik ??ler ve Hizmetler, Çevre Koruma Hizmetleri, ?skan ve Toplum Refah? Hizmetleri, Saılık Hizmetleri, Dinlenme Kültür ve Din Hizmetleri, E?itim Hizmetleri ve son olarak da Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yard?m Hizmetleri.

Fonlama: Özkaynakların? kullanarak kaynak sa?lama yöntemidir. Senet ihraç edilmesidir. ?irketler, borç alarak ya da özkaynaklarini kullanarak kaynak sa?larlar.

Forfaiting: Alacak hakk?nın kay?tsız ve ?artsız olarak teslim edilmesi anlamındadır. Vadeli mal ve hizmet ihracat?ndan do?an ve belirli bir ödeme planına baılı olarak tahsil edilecek olan alacakların daha önce bu hakk? elinde bulunduranlara rücu edilmeksizin (kay?tsız ?artsız ve vazgeçilmez olarak), bir banka veya bu alanda uzmanla?mı? bir finans kurulu?u (forfaiter) taraf?ndan sat?n alınarak iskonto edilmesidir. Uygulamada forfaiting i?lemi daha çok yatırım malların? kapsamaktadır. 1950’li y?llarda ABD ve Avrupalı ülkelerin SSCB ile d?? ticaretlerinde do?du. Uzakdo?u ve Latin Amerika ülkelerinde yayg?nla?t?.

Garanti Ücreti: Hazine garantileri nedeniyle lehine garanti verilen taraftan verilecek her garanti için bir defaya mahsus olmak kayd?yla alınan ücret.

Garantili ?mkan: 4749 sayılı Kanun kapsamında yer alan kurulu?lara sa?lanan Hazine geri ödeme garantisi, Hazine yatırım garantisi ve Hazine ülke garantisini ifade etmektedir.

Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri: Gayrimenkulün kurum taraf?ndan üretilmesi durumunda örnegin kurumun ihtiyacı olan bir hizmet binasının, gerekli malzemeler piyasadan temin edilerek ve kurum personelinin teknik bilgisinden ve i?gücünden, kurumun i? makinelerinin kapasitesinden faydalanmak suretiyle in?a edilmesi durumunda üretim sürecinde kullan?lan hammaddeler, ara mallar, bu malların ta?ima giderleri, üretim sürecinde kullan?lan enerji bedelleri ve mamul malların alım giderleri ile projelerin fizibilitesi ve kontrollü?ü için mü?avir firma ve ki?ilere yapılan ödemeler ile gayrimenkul üretiminin üçüncü ?ah?slara ihale suretiyle için müteahhide yapılacak ödemelerdir.

Gayri Safi Bütçe: Genellik ilkesine uyularak hazırlanan bütçe türüdür. Bu bütçe türünde tüm kamu gelir ve harcamaları bütün ayrınt?larıyla bütçede yer alır. Bu bütçe, bütün kamu gelirleri, bütün kamu giderlerinin karıilığı kabul edilerek hazırlan?r. Belirli bir kamu geliri, belirli bir kamu gideriyle ili?kilendirilmez.

Gayrisafilik ?lkesi (Genellik ?lkesi): Tüm gelirlerin ortak bir havuzda toplanmasın? ve giderlerin tamamının bu havuzdan harcanmasın? ifade etmektedir. Gelirler ve hasılat, bütçeye tamamen gayri safi olarak gelir yazılır. Bunların toplama ve yönetim giderleri ilgili ödeneklerden karıilan?r.(Bkz. Genellik ?lkesi)

Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH): Bir ekonomideki yerli üretici birimlerin belli bir dönemde toplam faaliyetleri sonucu yaratmı? oldukları tüm mal ve hizmetlerin üretim de?eri toplamından bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullan?lan girdiler toplamının çikarilmasiyla elde edilen de?erdir. Milli gelir, bir ekonomide bir y?l içindeki toplam mal ve hizmetin para ile ölçülmesidir. Safi milli hasıla tüketim malları ve safi yatırım harcamaları? olarak belirtilebilir. Safi yatırım yerine y?l boyunca y?pranmı? olan bina ve teçhizat? da içeren veri kullanılırsa, bu takdirde gayri safi milli hasıla söz konusudur. GSMH, tüketim malları ve gayri safi yatırım gibi nihai ürünlerin toplamı olarak tan?mlanmaktadır. Y?pranmanın hesab?nın güvenilir bir şekilde elde edilememesinden dolay? GSMH rakamları daha çok itibar edilen verilerdir. GSMH’y? biri faktör fiyatlarıyla di?eri de piyasa fiyatlarıyla olmak üzere iki şekilde ifade etmek mümkündür. gibi nihai ürünlerin toplam

Gayri Safi Milli Hasıla Aç???: Tam istihdam düzeyinde ve enflasyonist bir ortama girmemiş olan bir ekonominin üretebileceği potansiyel üretim ile fiili üretim arasındaki farktır.

Gayri Safi Milli Hasıla Deflatörü: Nominal GSMH rakamının reel GSMH rakamına bölünmesiyle elde edilen fiyat endeksi.

Gayri Safi Milli Harcama: Harcamalar yöntemiyle gayri safi milli hasılanın hesaplanmasında harcamalar dört gruba ayrılmaktadır.

Tüketim Harcamaları : Y?l içerisinde üretilen ve hane halk?na sat?lan bütün mal ve hizmetleri kapsamaktadır. Tüketim harcamaları saılık ve ulaştırma gibi hizmetleri, g?da maddeleri gibi dayan?ksız tüketim malların? ve otomobil ve beyaz e?ya gibi dayan?klı tüketim malların??r. kapsamakta konut gibi harcamalar bu kapsamda yer almamaktad

Yatırım Harcamaları: Kısa vadede tüketilmeyecek mal üretimine yatırım denilmektedir. Firmalar ya stoklara ya da sermaye mallarına (makine-teçhizat gibi) yatırım yaparlar. Firmalar hem girdilerini hem de çiktilarini stok halinde bulundururlar. Stoklar üretim band?nın düzenli olmasın? ve tüketim talebinin zamanında karıilanmasın? sa?lar. Ekonominin toplam sermaye stokunu artıran net yatırımdır. Yenileme yatırımları, a?inan sermayenin yerine geçmekte ve mevcut sermaye stokunu sabit tutmaktadır.

Devletin Mal ve Hizmetlere Yapt??? Harcamalar: Devletin yol, baraj, hizmet binası gibi harcamalarından elektrik tüketimine kadar yapt??? tüm harcamaları kapsar.

Devletin Transfer Ödemeleri: Devletin belli bir karıılık olmaksız?n yapt??? ödemelere transferler harcamaları denmekte olup, bu harcamalar milli gelir hesaplamalarına dahil de?ildir.

Gayri Safi Yurt ?çi Hasıla (Faktör Fiyatlarıyla): Bir ekonomide üretim faktörlerinin bir y?l içinde d?? ekonomik ili?kiler bulunmaksız?n elde ettikleri gayri safi gelirlerin toplamıdır. (Ücret +Faiz + Kira + Kar = SMH (FF) + Amortismanlar = GSY?H (FF))

G Cetveli: Gelecek y?llara geçici yüklenmelere giri?meye yetki veren kanunların gösterildi?i cetvel.

Geçen Y?llar Borçları: Program bütçe uygulamasında eski yılın borcu yeni yılın bütçesindeki “ilgili geçen y?llar borcu” tertibindeki ödenekten karıilanmakta ve o yılın hesab?na kaydedilmekte idi. Dolay?sıyla ödenek yoklu?u veya bildirimin zamanında yapılamaması gibi nedenlerle yılı?lanamayan giderler, cari y?l bütçesi aç?sından geçen y?llar borcu olarak an?lmakta idi. içinde tahakkuka ba

Geçici Bütçe: Bütçe Kanununun mali y?l ba?ina kadar yasala?ması gereken süreçlerden geçerek mali y?l ba?inda yürürlü?e girmesi gerekir. Seçimlerin yeni yapılmı? olması, hükümetin çekilmesi, bütçe tasarısının TBMM’de reddedilmesi veya ba?ka herhangi bir sebepten dolay??maması ve dolay?sıyla yürürlü?e girememesi nedeniyle devlet faaliyetlerinin kesintiye u?ramamasın? teminen uygulanan bütçeye geçici bütçe denir. Bütçe Kanununun, T.B.M.M. taraf?ndan yapılan oylama sonucunda kabul edilmemesi durumunda; mevcut hükümet teamüller gere?i istifa eder ve yerine yeni bir hükümet kurulur. Bütçenin reddi, hükümete karıi bir güvensizli?in göstergesidir. Bütçenin reddedilmesi nedeniyle kamu hizmetlerinin durmaması, yani gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılabilmesi için yasama organından izin ve yetki alınması gerekmektedir. Bu nedenle, Bakanlar Kurulu Genel ve Katma Bütçeler kanunla?incaya kadar Devlet harcamalarının yapılmasına ve Devlet gelirlerinin tahsiline yetki verilmesine dair kanun tasarısın? T.B.M.M.’ne sunar. ??te Bakanlar Kurulunun Meclise sundu?u ve Meclisin kabul etti?i bu bütçeye, Geçici Bütçe denilmektedir. Geçici Bütçe uygulamasıyla, bir y?l önce kabul edilmiş ödeneklerin, bütçe uygulama süresine uygun oranlarda kullandırılması suretiyle harcama yetkisinin, ayrıca gelirlerin toplanmasına devam olunaca???i görülmektedir. Geçici Bütçe ile yapılan harcamalar ile toplanan gelirler, uyguland???ılın Bütçe Kanununa ilave edilir. Geçici Bütçeler, mali y?l ba?inda yürürlü?e girer ve kanunla verilen yetki süresi kadar hüküm icra ederler. bütçenin bu tarihe kadar yasala belirtilmek suretiyle de gelir toplama yetkisinin verildi y

Geçici Bütçe: (5018) Zorunlu nedenlerle merkezi yönetim bütçe kanunun süresinde yürürlü?e konulamaması halinde, bir önceki y?l bütçe ba?lang?ç ödeneklerinin belirli bir oran? esas alınarak yürürlü?e konan, en fazla alt? aylık bir süreyi kapsayan ve cari y?l bütçesinin yürürlü?e girmesiyle yapılan harcamaların ana bütçeye mal edildi?i bütçe uygulamasıdır.

Gelecek Y?llara Yayg?n Yüklenmeler: Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, bir malî y?l içinde tamamlanması mümkün olmayan yatırım projeleri için Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığının görü?ü üzerine, gelecek y?llara yayg?n yüklenmeye giri?meleridir.

Gelirlerin Yılı: Bir mali y?l içinde tahakkuk eden gelirler ve hasılat o y?l bütçesinin gelirini olu?turur. Ancak mali y?l sonunda kalan (tahakkuk) art??? gelecek y?l bütçesine mal edilir.

Gelirli Ödenek Kayd?: ?lgili kanunları gere?ince belli i? ve hizmetlerde kullan?lmak üzere “özel gelir” kaydedilmiş olan gelirlerin bütçe ile ili?kisinin kurulması ve kullan?mına imkan sa?lanması amacıyla, “(6) özel ödenekler” finansman kodunda mevcut veya yeni aç?lan bir tertibe ödenek kaydedilmesi i?lemine denir.

Gelirli Ödenek Eklemesi:(Bkz. Gelirli Ödenek Kayd?)

Gelirsiz Ödenek Eklemesi: (Bkz. Ödenek Eklemesi)

Genel Bütçe: (5018) Devlet tüzel ki?ili?ine dahil olan ve 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin bütçesi.

Genel Bütçe: (1050) Merkezi idare içerisinde yer alan Devlet daire ve kurumlarının y?llık gelir ve gider tahminlerinin gösterildi?i bütçeye genel bütçe denir.

Genel Kabul Görmü? Muhasebe Prensipleri: Muhasebe standartlarına uyumla ilgili olarak mesleki kurulu?ların ya da organların kabul etti?i ve muhasebenin dayand??? genel prensipler. Örnegin: para biriminin de?erinde istikrar prensibi, uygulanan metotlarda süreklilik prensibi, ihtiyatlılık kavramı, samimiyet prensibi, gayrisafilik prensibi vs.

Genel Kamu Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan birisidir. Y asama, d??i?leri, d?? ekonomik yard?mlar, genel hizmetler, borç yönetimi ve temel ara?tırmalar gibi devletin yönetimi ile do?rudan ili?kili fonksiyonları kapsar.

Genellik ?lkesi: Devletin bütün gelir ve giderlerinin bütçede ayrı ayrı ve tam olarak gösterilmesi demektir. Bu ilkenin hareket noktası devlet maliyesinin bir bütün halinde tek bir varlık olarak ele alınmasıdır. Bu nedenle devletin bütün gelirlerinin hazineye girmesi ve oradan devletin tüm ihtiyaçları için harcanması gerekir. Bu şekilde belli gelirlerin belli giderlere ba?lanması önlenmistir. Genellik ilkesinin istisnası iktisadi devlet te?ekkülleridir. Belli gelirlerin belli giderlere tahsis edilmemesi; gelirlerin genelli?i, tüm hizmet ödeneklerinin bütçede gösterilerek harcamaların bununla sın?rlı yapılması; giderlerin genelli?i ilkesi olarak dü?ünülmektedir.

Genel Uygunluk Bildirimi : Say??tay taraf?ndan, d?? denetim raporları, idare faaliyet raporları ve genel faaliyet raporu dikkate alınarak merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için hazırlanan ve kesin hesap kanun tasarısının verilmesinden ba?layarak en geç yetmiş be? gün içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan bildirimdir.

Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu ?dareleri: Uluslararası sın?flandırmalara göre belirlenmiş olan, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareleridir.

Gerçekleştirme Görevlileri: Harcama talimat? üzerine; i?in yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin i?lemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürüten personel.

GFS (Government Finance Statistics): Bütçe aç?sından bakıld???nda, Ekonomik analiz yapmak amacıyla devletin nakit alınd?ların? ve ödemelerini (muamelelerini) kay?t eden uluslar arası kabul edilmiş bir sistemdir. Daha çok IMF ve üyeleri taraf?ndan kullan?lmaktadır.

Giderin Gerçekleştirilmesi: (5018) Harcama yetkilisinin ödeme emri belgesini imzalaması ve tutarın hak sahibine ödenmesi ile tamamlanan süreç.

Giderlerin Gerçek Gereksinim Karıılığı Olması: Belli bir gider yapılırken, ilgili kurulu?un yasalarla kendisine verilmiş hizmetleri yürütebilmesi için ‘o anda’ ya da hiç de?ilse ‘yak?n bir gelecekte’ söz konusu mal ya da hizmete uygun miktar ya da tutarda ihtiyacı bulunması gerekir. Yani, giderin yapılması ile hizmet arasında bir illiyet ba??nın varlığı ve bu ba??n zaman aç?sından anlamlı bir aralıkta, miktar bak?mından da yeterli ölçüde olması gerekir. Özellikle mali yılın sonlarında sırf ödenek yanmasın diye yapılan harcamalar bu nitelikte harcamalar olup; dikkat edilmesi gerekir.

Giderlerin Önce Onaylanma ?lkesi : Hizmet ve ihtiyaçların önce belirlenmesini ve buna uygun kaynak tahsisi için sonradan yetki istenmesini ifade etmektedir.

Görev Zararı: Devlet taraf?ndan ilgili mevzuat? çerçevesinde, kamu te?ebbüslerine, sosyal güvenlik kurumlarına, mali kurumlara, döner sermayeli i?letmelere, fonlara veya di?er te?ekküllere kendi mevzuatları ile verilen görevler d???nda bir görev verilmesi durumunda müdahale alımları ve destekleme zararları için yapılacak ödemeler de dahil olmak üzere, verilen bu görevin ifası sonucu olu?an ve mahrum olunan kârı da içeren zararı ifade eder. Görev zararının olu?abilmesi için ?u unsurların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir:

? Verilen görev, kurumun kendi mevzuat?yla verilen ola?an görevleri d???nda ilave bir görev olmalıdır.

? Görevin ifası sonucunda bir zararın ve/veya mahrum kalınan kârın ortaya çikmasi gerekir.

? Verilen görev sonucu olu?an zararın ve/veya mahrum kalınan kârın bütçeden karıilanaca??nın görev verilmesine ilişkin düzenlemeyle önceden belli edilmiş olmalıdır.

? Ödemeler, karıılıksız di?er bir ifadeyle geri dönü?ümsüz olmalıdır. Yani borç verme kategorisine girecek bir ödeme olmamalıdır.

Haber Alma Ödene?i: Gümrük Müste?arlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı bütçelerine, hizmetin gerektirdi?i ve Bakanın takdir edeceği gizli istihbarat hizmetleri için konulan ödeneklerdir.

Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının sat?n alınması için her türlü yoldan halka çagrida bulunulmasın?, halk?n bir anonim ortaklı?a kat?lmaya ve kurucu olmaya davet edilmesini, hisse senetlerinin borsa da i?lem görmesini ifade eder. ?ir ketlerin kaynak ihtiyacın? karıilamak amacıyla öz kaynak yoluyla senet ihraç ederek kaynak sa?lamasıdır. ?irketler kaynak ihtiyaçların? faiz karıilığı yabancı kaynaklardan borçlanarak ya da öz kaynaktan (ortaklardan) sermaye yoluyla veya faaliyetler sonucu kazanç yoluyla sa?lar. Öz kaynak yoluyla fonlama yani senet ihraç ederek toplanacak fonların maliyeti, borçlanmadan daha ucuz ise, ?irketler halka arza başvurma yolunu tercih edecektir.

Harcama: Geri ödenmeyen ba?ka bir deyi?le herhangi bir mali hak yaratmayan veya mevcut bir mali hakk? ortadan kaldırmayan devlet ödemeleridir. Harcama, cari ya da sermaye nitelikli olabilir. Mal veya hizmet alımında oldu?u gibi bir ?ey karıilığında yapılabileceği gibi karıilıksız harcama da yapılabilir. Bu nedenle harcama, kamu borçlarının geri ödemelerini ve devlet taraf?ndan verilen borçları kapsamaz.

Harcama Birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birimdir.

Harcama De?i?tirici Politikalar : Bir ülkede d?? dengenin sa?lanması amacıyla kullan?lan maliye ve para politikalarıdır. D?? ödemeler bilançosu açık veren bir ülke, bu aç??? gidermek amacıyla daralt?cı maliye politikaları ve sık? para politikaları izleyebilir. Örnegin harcamaları k?sar veya vergileri artırır. Di?er yandan faiz hadlerini yükseltir. Bu yolla milli gelir düzeyini dü?ürerek, milli gelirin bir fonksiyonu olan ithalat? k?smaya çalisabilir.

Harcama Kalemi: Program bütçe sın?flandırmasında (A) i?aretli cetvelde yer alan ödeneklerin 100, 200, … 900 düzeyindeki ayrımın? ifade etmektedir.

Harcama Kaydırıcı Politikalar : D?? dengenin sa?lanması amasıyla kullan?lan politikalar olup devalüasyon ve revalüvasyondan olu?ur. Devalüasyon bir d?? aç???n, revalüasyon ise bir d?? fazlanın giderilmesi amacıyla kullan?labilecek araçlardır. Devalüasyonla ihracat gibi döviz kazandırıcı önlemler özendirilmeye, ithalat gibi döviz ödemesi gerektiren önlemler azalt?lmaya çalisilir.

Harcama Programına Ba?lanmayan Ödenek: Bir tertipte yer alan ödene?in tamamının ayrıntılı harcama programında bloke tutulması halinde tertipte yer alan ödenege harcama programına ba?lanmayan ödenek denir.

Harcama Öncesi Kontrol: Ödenek tahsis edilmesi, yüklenmeye giri?ilmesi, ihale yapılması, sözleşme yapılması, mal veya hizmetin teslim alınması, i?in gerçekleştirilmesi, ödeme emri belgesi düzenlenmesi ve harcama yetkilisi taraf?ndan alınacak benzeri malî kararların kontrolü.

Harcama Talimat?: Üzerinde hizmet gerekçesi, yapılacak i?in konusu ve türleri, süresi, kullan?labilir ödenegi, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgilerin yer ald??? ve harcama yapılmasına imkan veren harcama yetkilisince onaylanan talimat.

Harcama Yetkilisi: Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi.

Harcama Yetkisi: Harcama Yetkilisi için, bütçeyle öngörülen (aktarma ve ekleme dahil) kadar, Ödenek Verilen Harcama Yetkilisi için ise gönderilen ödenek kadar harcama yetkisi vardır.

Harcırah: Harcırah Kanununa göre ödenmesi gereken yol masraf?, gündelik, aile masraf? ve yer de?i?tirme masraf?ndan birini, birkaç?n? veya tamamın? ifade eder.

Harcırah?n Unsurları: Harcırah; yol masraf?, yevmiye, aile masraf? ve yer de?i?tirme masraf?n? ihtiva eder.

Harç: Devletin yapmı? oldu?u bazı hizmetler nedeniyle, vergilerin aksine ki?ilerin bu hizmetlerden yararlanma dereceleri dikkate alınarak, ki?ilerden alınan tutarlardan olu?maktadır.

Hazine: ?ki anlam ta?iyan bir kelimedir. ?lk anlamı, ki?i, kurum veya devletlerin sahip oldukları ta?in?r veya ta?inmaz mal varlıkları ile çesitli hakları gösteren belgeleri; ikinci anlamı ise devletlere ait de?erlerin sakland??? yerleri ve bunların yönetiminden sorumlu kurumları ifade eder. Devlet tek bir tüzel ki?i oldu?u için ayrı ayrı bakanlıkların tüzel ki?ilikleri yoktur. Dolay?sıyla bu kurumların kendi ba?larına ta?inmaz mal sahibi olmaları, kendi adlarına borçlanmaya giri?meleri söz konusu de?ildir. Devletin tüzel ki?ili?inin mali yönünü Hazine temsil eder. Devlete ait ta?inmaz mallar tapuda hazine ad?na tescil edilir ve kullanacak kamu kurumu ya da devlet dairelerine kullan?m süresince bedelsiz tahsis edilir.

Hazine Aç???: Hazine, devletin harcama ve gelirlerinin gerçekleşti?i soyut bir kasa olan kurumdur. Belli bir dönemde Hazinenin kamusal giderlerinin finansman? için yapılan ödemeler, toplanan kamu gelirlerini a?ması durumunda Hazine aç??? ortaya çikar.

Hazine Alaca?? : Herhangi bir d?? finansman kayna??ndan temin edilen finansman imkanları için verilen Hazine garantileri veya bu imkanların ikraz? suretiyle kullandırılması ya da bunlar d???nda olmakla birlikte ilgili mevzuattan kaynaklanan i?lemler nedeniyle do?an ve Hazine taraf?ndan üstlenilen her türlü ödemeye ve/veya Hazine taraf?ndan ikrazen ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerine ilişkin olarak ortaya çikan alacak.

Hazine Birli?i: Devletin her türlü gelirlerinin Hazine havuzunda toplanması ve bütün giderlerin bu havuzdan ödenmesidir. Hazine birli?i ilkesi kamu mali yönetimini disiplin alt?na alır ve kamu fonlarının at?l kalmaksız?n en gerekli yerlerde, en h?zlı biçimde kullan?lmasına imkan sa?lar. Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider, tahsilat, ödeme, nakit planlaması ve borç yönetiminin birli?ini sa?layacak şekilde yürütülmesi sa?lan?r. 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin tüm gelirleri Hazine veznelerine girer, giderleri bu veznelerden ödenir.

Hazine Bonosu: Hazine taraf?ndan vadesi 1 y?ldan k?sa (364 güne kadar) süreli olarak çikarilan Devlet iç borçlanma senetleridir.

Hazine Garantileri: Hazine geri ödeme garantisi, Hazine yatırım garantisi, Hazine karıi garantisi ve Hazine ülke garantisi veya münferiden her birini ifade etmektedir.

Hazine Genel Hesab?: Hazine genel hesab? aşağıdaki metin ve cetvellerden olu?ur.

1 -Kesin Hesap Kanun Tasarısının Metni

2- Gerekçe

3- Mizan

4- Gelir Kesin Hesap Cetveli ve ?zahname

5- Bakanlık Gider Kesin Hesap Cetvelleri ve ?zahnameler

6- Gelir ve Giderlerin Daireler ve ?ller ?tibariyle Dökümleri

Hazine Geri Ödeme Garantisi: Kamu iktisadi te?ebbüsleri, özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayelerinin yüzde ellisinden fazlası?lar, fonlar, kamu bankaları, yatırım ve kalk?nma bankaları, büyük?ehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara baılı?lar ile sair yerel yönetim kurulu?ları lehine bu kurulu?ların d?? finansman kayna??ndan sa?ladıkları d?? borçlarının geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir. kamuya ait olan kurulu kurulu

Hazine Karı? Garantisi: Herhangi bir d?? finansman kayna??nın ihdas etti?i garanti programları çerçevesinde kamu iktisadi te?ebbüsleri, özel hukuk hükümlerine tabi olmakla beraber sermayelerinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait olan kurulu?lar, fonlar, kamu bankaları, yatırım ve kalk?nma bankaları, büyük?ehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara baılı kurulu?lar ile sair yerel yönetim kurulu?larının borçlu sıfat?yla uluslararası piyasalardan temin edecekleri finansman imkanları için bir d?? finansman kayna?? taraf?ndan verilen garantiye karıi verilen garantiler ile herhangi bir d?? finansman kayna??nın ihdas etti?i garanti programları çerçevesinde yap-i?let-devret, yap-i?let ve i?letme hakk??nda gerçekleştirilecek projelerle ilgili olarak, mevzuatta öngörülen Hazine garantileri ile sın?rlı?artları Hazine Müste?arlığı taraf?ndan müzakere edilmek üzere, bir d?? finansman kayna?? taraf?ndan verilen garantiye karıi verilen garantilerdir. devri ile benzeri finansman modelleri kapsam olmak ve

Hazine Ülke Garantisi: Yabancı ülkelerin herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?layacakları finansmanın geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir.

Hazine Saymanlığı: Hazine Müste?arlığı Devlet Borçları, ?ç Ödemeler ve D?? Ödemeler Saymanlıklarının her birini ifade etmektedir.

Hazine Yard?mları: Bütçeden, karıılıksız olarak, ilgili mevzuat?na göre ve kaynak aktarılan kurumların bütçe açıklarının finansman? gibi amaçlarla katma bütçeli idarelere, mahalli idarelere, özerk kurumlara, fonlara ve sosyal güvenlik kurumlarına yapılan ödemelerdir.

Hazine Yatırım Garantisi : Yap-i?let-devret, yap-i?let ve i?letme hakk? devri ve benzeri finansman modelleri kapsamında ilgili mevzuat hükümlerine dayanan ve bunlarla sın?rlı olmak üzere verilen garantilerdir.

H Cetveli: 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümleri uyarınca verilecek gündelik ve tazminat miktarlarının gösterildi?i cetvel.

Hesap Dönemi Yöntemi: Bütçe döneminin belirlenmesinde kullan?lan yöntemlerden biridir. Bu yöntemde bütçe dönemi ile ilgili i?lemler bir bütün olu?turmakta ve y?l sona erse de bütünlük korunmaktadır. Mali y?lla ilgili i? ve i?lemler ertesi y?lda veya y?llarda tamamlanabilmiş ise buna ait giderler, yapıld??? y?la de?il, ait oldu?u yılın bütçesine mal edilmektedir. Bu yöntemin, bütçe hizmetlerinin öngörülen ve gerçekleşen maliyetlerini daha iyi görme ve de?erlendirme üstünlügünün yanında; kesin hesapların gecikmesine yol açma gibi önemli bir zaaf? da vardır.

Hesap Verme Sorumlulu?u: Kendisine emanet edilen fonların, bu fonların verilme ?artları çerçevesinde yönetildi?ini ve kontrol edildi?ini göstermek üzere denetlenen bir ki?i ya da kurulu?a yüklenen sorumluluk. Her türlü kamu kayna??nın elde edilmesi ve kullan?lmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullan?lmasından, muhasebeleş-tirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullan?lmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olmaları ve yetkili kılınmı? mercilere hesap verme zorunda olmalarıdır.

Hibe: Herhangi bir d?? finansman kayna??ndan geri ödeme yükümlülü?ü olmaksız?n Devletin ald??? ayni ve/veya nakdi mali yard?m ile Devletin yabancı ülkelere verdi?i nakdi mali yard?mı ifade etmektedir.

Hiperenflasyon: Ağırı parasal geni?leme nedeniyle fiyat art??larının çok yüksek düzeylere çikmasidir. Enflasyonun hangi düzeyden sonra hiperenflasyon olarak tan?mlanaca?? konusunda bir görü? birli?i yoktur. Ancak genelde y?llık enflasyonun 3-4 haneli hale gelmesi hiperenflasyon olarak tan?mlan?r. D örtnala enflasyon olarak da adlandırılır. Paranın de?erinin yitirildi?i en ?iddetli enflasyon biçimidir. ?ktisat tarihinde çogunlukla sava? ya da sonrasında ortaya çikmis ve yeni bir para biriminin kurulmasın? zorunlu hale getirmiştir

IMF (Uluslararası Para Fonu ) : Uluslararası ticaretin geli?mesi, tam istihdam, geli?im h?z?nın artırılması, sabit kur sisteminin gerçekleşmesi, kurlarda kararlılığın sa?lanması, tek yönlü devalüasyonu önlemek ve ödemeler dengesi sorunların? çözmek, kredi sa?lamak gibi çok amaçlı? bir örgüttür. Uluslararası para sistemi ile ilgili do?an geli?me ve sorunlar konusunda üyeler arasında dayan??ma sa?lar, çok yanlı bir uluslararası ödeme sistemini geli?tirir, üye ülkelerin k?sa dönemli kredi gereksinimlerini sa?lar, üye ülkelerin d?? ödemeler bilançosunda ortaya çikan dengesizliklerin giderilmesine yard?mcı olur. kurulmu

? Cetveli: Çesitli kanunlara göre bütçe kanunlarında gösterilmesi gereken parasal sın?rların gösterildi?i cetvel.

?cmal Harcama Programı: Bütçe ödeneklerinin kullan?mına yönelik olarak 2004 yılında uygulanmaya ba?lanmı? olan, ekonomik kodlamanın ikinci düzeyi itibariyle ve aylık dönemler halinde ödeneklerin kullan?mına ilişkin dağılımın? gösteren programdır.

?ç Borçlar: Hükümetin ülke sın?rları içindeki ki?i ve kurumlara ulusal para cinsinden borçlanmasıdır. Bu borçlanmanın iktisadi niteli?i, sat?n alma gücünün özel ve kamusal kesimler arasında el de?i?tirmesidir. ?ç borçlanmada ülkenin kullanabileceği kaynaklara bir ek söz konusu de?ildir. Devlet, en yayg?n yöntemle halka ve kurumlara satt??? ka??da baılı bono, tahvil ve ka??da baılı olmayan yöntemlerle borçlanabilir. Kısa -uzun vadeli, teminatlı-teminatsız ve zorunlu-gönüllü olarak üç gruba ayrılabilir.

?ç Denetim (1) : Kurum bünyesinde bulunan ve kurum yönetimi taraf?ndanolası yolsuzlukları, hataları ve verimiz uygulamaları en aza indirmek amacıyla kurumun sistemlerini ve prosedürlerini kontrol etmek ve de?erlendirmek üzere görevli bulunan birim, faaliyet.

?ç Denetim (2): K amu idaresinin çalı?malarına de?er katmak ve geli?tirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmedi?ini de?erlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan ba??msız ve nesnel güvence sa?layan dan??manlık faaliyetidir.

?hraç Tutarı: Her bir menkul k?ymetin sat?? fiyat? ile nominal tutarının çarpilmasi suretiyle hesaplanan de?erdir.

II sayılı Cetvel: 5018 sayılı Kanuna göre Özel Bütçe kapsamındaki idarelerin yer ald??? cetvel.

?kraz Ücreti: D?? borcun ikraz? nedeniyle ikraz edilen taraftan ikraz edilen tutar üzerinden bir defaya mahsus olmak kayd?yla alınan ücret.

?lgili Hizmet Tertibi: Hizmet veya harcamanın ait oldu?u tertibi ifade etmektedir.

?l Özel ?dareleri: Devlet görevlerinden bir k?smın? mahalli olarak yerine getiren hizmet birimleridir. Çalisma esas ve usulleri 3360 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

?skan ve Toplum Refah? Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. K i?i ve ailelerin iskan??nda yer almaktadır. Otoyollar ve sulama sistemleri fonksiyon kapsamında de?ildir. ile temel ihtiyaçlara yönelik hizmetler bu fonksiyon kapsam

?? De?erlendirmesi : Bir kurulu?ta görülmesi gerekeni?lerin belirli ölçütlerbak?mından birbirleriylekarıila?tırmalı olarak de?erlerinin belirlenmesine denir. ?? de?erleme sayesinde i?ler zorluk ve önem durumuna göre hiyerarıik olarak sıralanabilmektedir.

?? Ölçümü: Nitelikli bir i? görenin, belirli bir i?i, belli bir çalı?ma h?z?yla yapması için gereken zaman? saptamak amacıyla geli?tirilmiş tekniklerin uygulanmasıdır.

?? Tan?mlaması: Örgüt içinde bir grubun veya bir ki?inin yerine getireceği faaliyetlerin belirlenmesi ve tasarlanmasıdır.

?ta Amiri: (1050)Devlet hizmetlerine ilişkin giderlerin geçici ya da kesin olarak ödenmesi için saymanlara yazılı emir ve izin verenlere ita amiri denir.

?tfa: Bir borcun ödenerek kapanmasıdır.

Jestiyon (Yönetim Dönemi ) Yöntemi Kadro: Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde görev alan kamu kurum ve kurulu?larının personel istihdamı?i ve atanacak ki?ilerin nitelik, görev, yetki ve sorumlulukların? belirten yetkilendirme belgesi. için kullanabilece

Kadro De?i?ikli?i: Dolu kadroda sadece derece, bo? kadroda unvan, sın?f ve derece değişikli?i yapılmasıdır.

Kadro ?hdası: Kadro yarat?lması anlamına gelir. Kamu kurum ve kurulu?larının toplam kadro say?sında art?? meydana getirir.

Kadro Kullan?mı: Kadronun atama amacıyla kullan?lmasıdır.

Kadronun ?ptali: Bo? kadro bakanlar kurulu kararı ile, dolu kadro kanunla iptal edilir.

Kadronun Serbest B?rakılması: Tutulu kadroların kullan?labilmesi için öncelikle serbest b?rakılması gerekmektedir. Tutulu kadroların serbest b?rakılması bakanlar kurulu kararı ile olur.

Kambiyo: Madeni ve ka??t para seklindeki tüm yabancı ülke paraları ve bu paralarla ödeme yapabilen her tür hesap, belge, bono, poliçe, çek vb. parasal araçların tümüne kambiyo denir.

Kamu ?ktisadi Te?ebbüsü: Sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan ve mal ve hizmet üretmek üzere kurulmu?, ticaret kanununa tabi olarak çalisan, tüzel ki?ili?e sahip i?letmeler.

Kamu Borç Yönetimi Raporu: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan üç ayda bir yayınlanan ve ülkenin borç yönetimine ilişkin bir tak?m verilerin kamuoyu ile payla?ilmasın? hedefleyen rapor.

Kamu Düzeni ve Güvenlik: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Kapsamına asayi?, itfaiye, yarg?, cezaevi hizmetleri girmekte olup, bu fonksiyonu icra eden birimlere baılı hastaneler ve okullar ile sivil savunma hizmetleri kapsam d???ndadır.

Kamu Geliri: Devletin kamu harcamaların? karıilamak amacıyla elde etmiş oldu?u de?erlerdir. Kanunlarına dayan?larak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam ve ceza gelirleri, ta?in?r ve ta?inmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karıilığı?nan ba??? ve yard?mlar baılıca gelir kalemleridir. elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, al

Kamu Gideri: Geni? anlamda, devlet ve di?er kamu kurulu?larının bütçe ödemeleri ile kamu iktisadi te?ebbüsleri (K?T), sosyal sigorta ödemeleri, vergi muaflık ve istisnaları ve özel ki?ilere yapılan te?vikleri de içerir. Kanunlarına dayan?larak yaptırılan i?, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katk? payları, iç ve d?? borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu sat???ndan do?an farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen ba??? ve yard?mlar ile di?er gideri kapsar. Dar anlamda da kamu hizmetlerinin bedeli olarak, devlet ve di?er kamu tüzel ki?ilerinin (belediye, il özel idaresi gibi) yapt?kları ödemelerdir.

Kamu ?daresi: Vatanda?ların genel ve ortak ihtiyaçların? gerek ülke çapinda gerekse belli bir yerle sın?rlı olarak karıilayan ve genel idare ilkelerine göre yönetilen merkezi idare (Devlet) ile mahalli idarelerdir.

Kamu Kaynakları: Borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, ta??n?r ve ta?inmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü de?er.

Kamu Kesimi Borçlanma Gere?i: Kamu giderlerinin kamu gelirlerinden fazla olması nedeniyle ortaya çikan açıktan dolay? meydana gelen, toplam kamu gelirleriyle giderleri içinde borçlardaki de?i?meler d???nda ortaya çikan fark olarak verilebilir. Toplam Kamu Kesimi Aç???nın GSMH’ya oranlanması sonucunda elde edilen rakam.

Kamu Kurumları : Genellikle merkezi idarenin kendi tüzel ki?ili?inden ayrı olarak kurdu?u hizmet yönünden yerinden yönetim kurulu?larıdır. Devlet ve mahalli idareler d???nda, belli hizmet veya hizmet grupları ile görevlendirilmiştir. Kamu kurumları tüzel ki?ili?e sahip kurumlar olarak, kanunla veya kanunun açıkça verdi?i yetkiye dayanarak kurulmu? olan “hizmet bak?mından yerinden yönetim kurulu?ları”dır. Bu kurumlar tek tip kurumlar de?ildirler. Faaliyet konuları, i?leyi? ?ekilleri, görev çevreleri farklılıklar göstermektedir.

Kamu Maliyesi: Gelirlerin toplanması, harcamaların yapılması, açıkların finansman?, kamunun varlık ve borçları ile di?er yükümlülüklerinin yönetiminidir.

Kamu Malî Yönetimi: Kamu kaynaklarının tan?mlanmı? standartlara uygun olarak etkili, ekonomik ve verimli kullan?lmasın? sa?layacak yasal ve yönetsel sistem ve süreç.

Kamu Malları: Piyasa taraf?ndan hiç arz edilmeyecek ya da arz edildi?inde yeterli miktarda olmayacak bazı mallar vardır. Bu mallara büyük ölçekte örnek, milli savunma, küçük ölçekte çevre koruma faaliyetleridir. Bunlara saf kamu malı denir. Bunların iki özelligi vardır. ?lki, faydalanan ek bir ki?i ek bir maliyete sebep olmaz, ikincisi bu kamu mal veya hizmetlerinden ki?ileri mahrum etmek mümkün de?ildir.

Kamu Tüzel Ki?ili?i: Kamu idaresi ile kamu kurumların tümünü kapsayan genel bir terimdir.

Kamu Zararı: Mevzuata ayk?rı karar, i?lem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kayna??nda art??a engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kara Para: Yasal i?lerden elde edilmemiş veya vergisi ödenmemis paraya denir.

Katma Bütçe: Giderleri özel gelirleriyle karı?lanan ve genel bütçe d???nda yönetilen bütçelere katma bütçe denilir.(1050/115).

Katma Bütçeli ?darelere Hazine Yard?mı : Katma bütçeler giderleri ile gelirleri e?it olarak hazırlan?r ve kanunla?irlar. Ancak, burada bir denkleştirme i?lemi gerçekleştirilir. Hazırlanan tasarıya göre önce ilgili katma bütçeli idarenin (A) cetveli yani gider tahmini belirlenir, di?er taraftan kurumun öz gelirleri tahmin edilir. Giderin fazla olması durumunda aradaki fark “Hazine Yard?mı” ile kapatılır ve bütçenin giderleri ile gelirleri e?itlenir. ??te katma bütçenin (B) cetvelinde Hazine Yard?mı olarak görünen miktarları tahakkuk ettirebilmek için Maliye Bakanlığı?mı tertipleri aç?larak ayn? miktarda ödeneklere burada da yer verilir. Bu denkleştirme i?lemi nedeniyle konsolide bütçe hesaplan?rken genel bütçe ve katma bütçe toplan?r ve Maliye Bakanlığı bütçesinde yer alan Hazine Yard?mları mükerrer kayd?n önüne geçmek için toplamdan dü?ülür. ??te bu denklik y?l içinde yapılan tüm bütçe i?lemlerinde de korunur. Yani, bir kurumlar arası aktarma veya ödenek eklemesi gibi kurumun toplam ödenegini de?i?tiren bütçe i?lemlerinde kurumun (B) cetvelinde ve Maliye Bakanlığı bütçesinde yer alan Hazine Yard?mları tertipleriyle de ili?ki kurulur. bütçesine de Hazine Yard

Kay?t D??? Ekonomi: Devletten gizlenen, kayda geçirilmeyen/geçirilemeyen ve bu sebeple denetlenemeyen faaliyetler olarak tan?mlanabilir. Enformel ekonomi, illegal ekonomi, gayri resmi ekonomi, gizli ekonomi diye de adlandırılır. Genel olarak kay?t d??? ekonominin, mal ve hizmet üretimine konu olmasına karıilık ekonominin geleneksel ölçüm yöntemleriyle bütünüyle tespit edilemeyen ve GSMH hesaplamalarına yansımayan alanları kapsad??? kabul edilmektedir.

Kay?tlı Sermaye: Bir anonim ?irketin kurulu?u a?amasında kararla?tırılan ve ortakların ödemeyi taahhüt ettikleri ?irketin sermayesi olarak belirtilen para, ?irketin kay?tlı sermayesidir.

Kaynak ?htiyaç Plan?: Kurulu?lar misyonlarında belirttikleri her faaliyet alan? için kaynak planlaması yapmalıdır. Kurumların daha önce belirledikleri stratejik amaçları üzerinden tespit etmiş oldu?u performans hedefleri kullan?larak hazırlanan plan, kaynak ihtiyaç plan?dır.

K Cetveli: Ek ders, konferans ve fazla çalı?ma ücretleri ile di?er ücret ödemelerinin miktarının gösterildi?i cetvel.

Kesim: Program bütçe sın?flandırmasında “Altprogramı” ifade etmektedir.

Kesin Hesap Kanunu Tasarısı: Muhasebe kay?tları dikkate alınarak, merkezî yönetim bütçe kanununun ?ekline uygun olarak Maliye Bakanlığınca hazırlanan, bir y?llık bütçe uygulama sonuçların? karıila?tırmalı olarak gösteren, de?erlendirmeleri içeren ve gerekçesiyle birlikte izleyen malî yılın Haziran ay? sonuna kadar Bakanlar Kurulunca Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulun kanun tasarısı.

Ki?i Ba??na Milli Gelir: Bir ülkenin milli gelirinin o ülkenin nüfusuna bölünmesiyle elde edilen oran.

Konjonktürel Bütçe: Maliye literatüründe uzun y?llar baılı ba?ina bir amaç olarak benimsenen bütçe dengesinin sa?lanması, daha sonra konjonktürel bütçe kavramının geli?tirilmesi ile eski önemini kaybetmiştir. Ekonomik dengenin korunması için, klasik anlamda bütçe dengesinden vazgeçilebileceği dü?üncesi a??rlık kazanmı?tır.

Ekonomik istikrarı sa?layabilmek için bütçeden yararlan?rken, depresyon y?llarında bütçenin açık vermesi, enflasyon y?llarında ise fazlayla kapanması ile konjonktür devresi sonunda dengenin sa?lanması amaçlanmaktadır. ??te bütçenin konjonktüre paralel olarak sergiledi?i bu yakla?ima konjonktürel bütçe denilmektedir.

Konsolidasyon: Uluslararası borç i?lemlerinde bankaların ya da direkt olarak borçlu olan ülkenin, vadesi gelen bir borcun daha uzun süreli bir vadeye uzat?lması i?lemidir. Ödeme güçlü?ü içine dü?en devletin, iç borçlarının vadesini uzatması da bu kapsamda de?erlendirilir. Genellikle k?sa vadeli hazine bonoları geri alın?p yerine uzun vadeli devlet tahvilleri verilerek uygulan?r. Alacaklılara yeni vade için de faiz ödenir. Fakat buna ra?men devlete güvenlerinin sarsılması önlenemez. Konsolidasyona giden bir hükümet, yeniden iç borç almakta çok zorlan?r. E?er vadede bir değişiklik yapılmıyorsa TL cinsi iç borç senetlerinin döviz cinsi iç borç senetleriyle de?i?tirilmesi konsolidasyon anlamına gelmez.

Konsolide Bütçe: Devletin farklı bütçelerinin toplanarak bir araya getirilmesi sonucunda olu?an bütçe büyüklü?üdür. 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun yürürlükte oldu?u dönemde konsolide bütçe; genel bütçe ve katma bütçenin toplamından ibaretti. Katma bütçeli kurulu?ların genel bütçeli bir kurulu? olan Maliye Bakanlığı bütçesinden aldıkları hazine yard?mlarıyla yapt?kları harcamaların, hem genel bütçede hem de katma bütçede yer almasından kaynaklanan mükerrerli?i ortadan kaldırmak amacıyla bu toplamdan hazine yard?mı?ülmektedir. 5018 sayılı Kanunun yürürlü?e girmesiyle beraber konsolide bütçeden kasıt tüm bütçe türlerinin toplamından olu?an yekun olacaktır. Ayn? şekilde “hazine yard?mları” ve “gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılması” gibi mükerrerli?e neden olacak kalemlerin toplamdan dü?ülmesi gerekmektedir. dü

Konvertibilite: Bir ülkenin yerel parasının serbest döviz piyasasında di?er yabancı paralara ve alt?na dönü?ebilme özelligidir. Ulusal paranın, d???ilanmasında, resmi bir makamın ya da yasanın iznine gerek kalmaksız?n bir ba?ka ulusal paraya dönü?türülmesi ve uluslararası mübadele aracı olarak kullan?labilmesi halinde konvertibiliteden söz etmek mümkündür. ticaret gereksinimlerinin kar

Köy ?daresi: 442 sayılı Köy Kanunu ile düzenlenen idarelerdir.

Kredi: Belirli miktardaki sat?n alma gücünün, belirli bir süre için ve geri verilmek üzere bir bedel (genellikle faiz) karıilığı gerçek ya da tüzel ki?ilere verilmesidir. Kredi çesitleri: kullan?cısına göre; özel ve kamu; güvencesine göre teminatlı ve teminatsız; süresine göre k?sa ve uzun; verili? yerine göre üretim ve tüketim; kullan?m alanına göre ticari, tarım, sanayi, yap? ve orman gibi ayrılır.

Kronik Enflasyon: Enflasyonun uzun y?llar boyunca yüksek bir düzeyde kalmasıdır. Ülkemizdeki enflasyonun 2004 yılına kadarki seyri çift haneli oldu?u için, kronik enflasyon tan?mına örnek olu?turur.

Kurucu Hisse Senedi: ?irket kurucularına ya da ?irket aç?sından önem arz eden ?ah?slara genellikle bedelsiz olarak verilen, oy hakk?ndan yoksun ve sadece temettü hakk? olan “adi senet”.

Kurum ?çi Aktarmalar: Ayn? kurum bütçesi içinde bir tertipteki ödenegin bir ba?ka tertibe aktarılması i?lemidir. Bu i?lem kurum bütçesinin toplamın? de?i?tirmez, konsolide bütçe toplamın? de?i?tirmez ve dolay?sıyla konsolide bütçe dengesini de etkilemez ancak, kurumun birimleri ile fonksiyonlarında yer alan ödenek dağılımın? de?i?tirir.

Kurumlar Arası Aktarmalar : Bir kurum bütçesi içinde bir tertipteki ödene?in bir ba?ka kurum bütçesinde yer alan bir tertibe aktarılması?lemidir. Böyle bir i?leme genellikle i?i ihtisas sahibi daireye yaptırmak amacıyla başvurulur. Bu i?lem kurum bütçesinin toplamın? aktarılan ödenek kadar artırır veya eksiltir. Konsolide bütçe toplamın? ise de?i?tirmez ve dolay?sıyla konsolide bütçe dengesini de etkilemez ancak, kurumların ödenek dağılımın? de?i?tirir. i

Kurumsal Sın?flandırma: Analitik bütçe sın?flandırmasında harcama ve borç vermenin kodland??? alanın ilk kod grubudur. Siyasi ve idari sorumlulu?un belirlenmesini ve performans sorumlularının tespitini hedefler, ayn? anayasal otoriteye tahsis edilen kaynakların ayn? kodda yer almasın? benimsemiş olmakla beraber bütçe türlerini de göstermektedir. Dört düzeyli ve sekiz hanelidir. Birinci düzey bakanlıklar ile bütçe aç?sından e?de?er birimlere, ikinci düzeyde birinci düzeye baılı en üst düzey yetkililere, üçüncü düzeyde ana hizmet birimlerine, dördüncü düzeyde de destek ve lojistik birimlere yer verir.

Leasing (Finansal Kiralama): Firmaların ticari ve sınai faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için gereksinim duydukları duran varlıkları sat?n almak yerine belirli kira ödentisi karıilığında kullan?m olana?? tan?yan ve banka kredilerine alternatif olarak do?an orta dönemli finansman yöntemidir. Bu yöntem, 1930’lu y?llarda dünya ekonomik krizindeki finansman zorlu?u ve 2. Dünya Sava?i sonrasında teknolojik geli?melerin yenileşme ve modernleşme harcamalarına çözüm olarak geli?tirildi. Ülkemizde de 1985’te yayg?nla?mı? ve daha çok KOB?’ler taraf?ndan kullan?lmaktadır.

L Cetveli: Kurumların mevcut lojman, sosyal tesis, telefon, faks ve kadro say?larının gösterildi?i cetveldir. 2004 Mali Yılı Bütçesinden itibaren Bütçe Gerekçesine ta?inmı?tır.

Madde: Klasik bütçe kodlamasında kullan?lan bir terim olup, program bütçe sın?flandırmasında harcama kalemlerini de kapsayacak şekilde “Faaliyet” veya “Proje”yi ifade etmektedir.

Mahallî ?dare: Yetkileri belirli bir co?rafi alan ve hizmetlerle sın?rlı olarak kamusal faaliyet gösteren belediye, il özel idaresi ve bunların kurdukları birlik ve idarelerdir.

Mahallî ?dare Bütçesi: Mahallî idare kapsamındaki kamu idarelerinin bütçesi.

Mahsup Dönemi ??lemleri: Mali yılın bitimine kadar fiilen yapılmı? olan ödemelerden mahsup edilememiş olanların, mahsup i?lemlerine saymanlarca mali yılın bitiminden itibaren bir ay süre ile devam edilebilir. Bu uygulamada mali y?l içinde verilen avans veya aç?lan kredilerden harcand??? halde belgeleri saymanlı?a verilmemesi nedeniyle mahsubu yapılamayan tutarlar yeni y?la aktarılmakta, yeni y?lda yapılan mahsuplar özel hesaplar aracılığıyla bir önceki y?la mal edilmektedir.

Mali Hizmetler Birimi : Bütçeyi hazırlamak, izleyen iki yılın bütçe tahminlerini yapmak, bütçe kay?tların? tutmak bütçe ilke ve esasları?ntılı harcama programı ve hizmet gereksinimleri dikkate alınarak ödenek gönderme belgelerini düzenlemek, harcama yapılması ve gelir elde edilmesine ilişkin malî i?lemleri yürütmek, bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin verileri toplamak, de?erlendirmek ve bunların raporlanmasın? sa?lamak, idarenin bütçe kesin hesab?n? hazırlamak, stratejik plan ve performans programlarının hazırlanmasın??nın konsolide edilmesi çalismalarini yürütmek, idarenin mülkiyetinde veya kullan?mında bulunan ta?in?r ve ta?inmazlara ilişkin kay?tları tutmak ve malî kanunlar ile ilgili di?er mevzuat?n uygulanması konusunda harcama yetkililerine gerekli bilgileri sa?lamakla görevli birim. çerçevesinde, ayr koordine etmek ve sonuçlar

Mali ?stikrar: Geni? anlamda mali sistemin ya da altyap?sının, dar anlamda da mali piyasanın dengede olmasıdır. Mali sistem, tasarrufların toplanarak yatırımcılara ya da tüketicilere aktarılmasın? sa?layan mekanizmalar (banka, kooperatif ya da para, tahvil gibi…) bütünüdür.

Mali Kontrol: Kamu kaynaklarının belirlenmiş amaçlar do?rultusunda, ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uygun, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullan?lmasın? sa?lamak için olu?turulan kontrol sistemi ile kurumsal yap?, yöntem ve süreçlerdir.

Mali Kontrol Yetkilisi: Harcama öncesi kontrol göreviniilgili kamu idaresinin yönetim sorumlulu?u çerçevesinde yerine getiren yetkilidir. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin merkez d??? birimlerinde harcama öncesi kontrol görevi il defterdarlıkları taraf?ndan yerine getirilir.

Mali Politika: Kamunun; vergi, masraf ve borç idaresiyle piyasadaki para miktarın? kontrol etmesine yönelik politikaların bütünüdür.

Maliye Başkan?: Bulundu?u kurum nezdinde Maliye Bakanlığının temsilcidir. Kendisine baılı birimlerin i?lemlerinin kanun hükümlerine göre yürütülmesini sa?lamak, Maliye Bakanlığı ile kurum arasındaki ili?kilerde i?birli?i ve koordinasyonu sa?lamak, bulundu?u kurumun harcama, mali i?lem, karar ve tasarrufların? Bakanlığın amaç ve politikalarına, kalk?nma planlarına ve y?llık programlara uygunlu?u aç?sından izlemek, görev alanına giren konularda kurumca sorulan hususları cevaplandırmak görevleri arasındadır.

Mali Y?l: Devlet mallarının yönetiminde hesap dönemi olarak mali y?l esas alın?r. Mali y?l on iki aylık mutlak bir süreyi ifade etmektedir. Devlet mallarının yönetiminin sonuçları, on iki aylık bir dönem sonucunda çikartilmaktadir.

Mal Müdürü: ? lçe Maliye te?kilat?nın amiri olup i?lemlerin mevzuata uygun olarak yürütülmesini sa?lamakla görevli Maliye Bakanlığı personelidir.

Mal ve Hizmet Alım Giderleri: Analitik Bütçe Sın?flandırmasında; faturalı olarak alınan mal ve hizmet bedellerinin gider kaydedildi?i ve ekonomik sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan kod grubudur.

Mamul Mal Alımları: Ekonomik sın?flandırmanın ikinci düzeyinde yer alan; üretim süreçlerinde kullan?lmak suretiyle k?smen veya tamamen de?i?ime u?rayarak yarı mamul veya mamul mal haline gelecek olanlar d???nda kalan, tüketime yönelik mal ve malzeme alımları kapsamında yer almayan, kullan?ma hazır mallardan bedeli her y?l bütçe kanunlarıyla belirlenecek limitin üstünde kalan di?er bir ifadeyle cari nitelikli olmayanların kodland??? alandır.

M Cetveli: Milli E?itim Bakanlığı taraf?ndan idare edilecek okul pansiyonları ile Saılık Bakanlığına baılı saılık okulları ögrencilerinden alınacak pansiyon ücretlerinin gösterildi?i cetveldir.

Memur: 657 sayılı kanunun 4/a maddesine göre, devlet ve di?er kamu tüzel ki?ilerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenlere memur denir.

Memuriyet Mahalli: Harcırah Kanunu aç?sından memur ve hizmetlinin asıl görevli oldu?u veya ikametgah?nın bulundu?u ?ehir ve kasabaların belediye sın?rları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin d???nda kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bak?mından bu ?ehir ve kasabaların devamı niteli?inde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldü?ü veya kurumlarınca sa?lanan ta?it araçları ile gidilip gelinebilen yerleri ifade etmektedir.

Menkul Sermaye Üretim Giderleri: Ekonomik sın?flandırmanın ikinci düzeyinde yer alan; menkul sermaye üretimi sürecinde kullan?lan hammaddeler ile ara mallar ve mamul malların alım giderleri ile projelerin fizibilitesi ve kontrollü?ü için mü?avir firma ve ki?ilere yapılan ödemeler ile gayri maddi hak alımlarının kodland??? alandır.

Merkez Bankası: Banknot ihraç eden, hükümetin para ve kredi politikasın? yürütmede yard?mcı olan, veznedarlık görevini üstlenmis, devletin iktisadi ve mali dan??manlığın? yapan kurumdur.

Merkezi Yönetim Kapsamındaki Kamu ?dareleri: 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleridir.

Mevduat: Belirli dönem için geri ödemek ko?uluyla belirli bir bedel karıılığında mevduat sahibi ki?ilerce bankalara tevdi edilen paradır.

Mevkufat: Y?l sonunda ödenek üstü harcamalar iki şekilde ortaya çikmaktadir. Yurt çapinda çesitli saymanlıklarda yapılan harcamalarda, bazılarında ödenek a?imı (ödeme emirlerinde yer alan miktarlardan fazla harcama) bazılarında ise ödenekten daha az harcama olabilmektedir.Ödeneginden az harcayan saymanlıklardan, fazla k?sım tenkis belgeleri ile geri alın?p merkezde toplanmakta; daha sonra a?imı?kların ayn? bütçe içinde ve ayn? tertiplerdeki ödenek a?imlarına karıilık gösterilmektedir. Fazlalıklar bazen ayn? bütçe içinde olmakla birlikte farklı tertiplerde de olabilmektedir. Aktarma i?leminde aranan ?artların bulunması halinde, bunlar di?er bir tertipteki a?imlara karıilık da gösterilebilmektedir. ??te bu her iki halde de a?imların, ödenek fazlaları ile karıilanması uygulamasına “Mevkufat” denilmektedir. Mevkufat müessesesi, mevzuatta yer almamakta ve kanuni dayana?? bulunmamaktadır. olan saymanl

Milli Bütçe Kuramı: Devletin ekonomik hayatta büyük bir rolü ve sorumlulu?u yüklenmesinin bir sonucu olarak, bütçe ekonomi politikası aracı?tur. Milli bütçe kavramı II. Dünya Sava?indan sonra kullan?lmaya ba?lanmı?tır ve milli ekonominin bütün faaliyetlerinin giderler ve gelirler olarak meydana getireceği sonuçların bir tahminidir. olmu

Milli Bütçe Tahmin Raporu: Anayasaya göre bütçe kanun tasarısı ile birlikte Meclise sunulması gereken, gelecek mali y?ldaki kaynaklar ve bunların kullan?lma durumları gösteren ve DPT Müste?arlığı taraf?ndan hazırlanarak bütçe kanun tasarısına konulma üzere Maliye Bakanlığına gönderilen rapordur.

Milli Gelir: Bir ülkede üretilen mal ve hizmetlerin olu?umuna kat?lan üretim faktörlerinin bu üretime kat?lmalarına karıilık aldıkları payın toplam parasal de?eri milli geliri meydana getirir. Kısa ca belli bir ülkede ve belli bir zamanda emek, müte?ebbis, sermaye ve topraktan alınan ücret, kar, faiz ve rant?n toplam parasal de?eridir.

Misyon: Bir kurulu?un varlık sebebidir. Kurulu?un ne yapt???n?, nasıl yapt???n? ve kimin için yapt???n? ifade eder.

Mizan: Mali yılın ba?lang?cından sonuna kadar Devletin bütçe içi ve d??? i?lemleri nedeniyle varlıklarda meydana gelen değişikliklerin Yasama Organın?n bilgisine sunulabilmesi için düzenlenen hesaptır.

Monetizasyon: Zaman zaman iç borçtan kurtulma çaresi olarak sunulan monetizasyon, para basılarak iç borçların ödenmesidir. Genellikle monetizasyon denilince basılan parayla iç borçların tamamının bir seferde ödenmesi kastedilir. Ancak monetizasyonu, iç borçları vadesi geldikçe para basarak ödemek ?eklinde yumu?atanlar da var. Hangi yöntem uygulan?rsa uygulansın, monetizasyonun sonu hiperenflasyondur. Piyasaya çikacak olan muazzam büyüklükteki bu para, aylık enflasyonu yüzde 50?nin, y?llık enflasyonu yüzde 5000?in üzerine ta?iyabilir.

Moratoryum: Konsolidasyonun d?? borçlar için uygulanan ?ekli olarak tan?mlanabilir. Vadesi gelen d?? borçların? ödemek için kaynak bulamayan devletler, moratoryum ilan ederek ödemeyi daha sonra yapaca??n? beyan eder. Moratoryum ilanın?n sonuçları da konsolidasyondaki gibidir. Moratoryum ilan eden devlete olan güven sıf?rlan?r ve bu devletin yeni d?? borç bulması imkansız hale gelir. Türkiye’de Osmanlı döneminden bu yana moratoryum ilan? olmad?. 1958 ile 1979-80 dönemindeki d?? borç ertelemeleri, alacaklıların rızası alınarak yapılmı?t?. Ancak buna ra?men bu borç ertelemelerinden sonra Türkiye, uzun süre d?? borç almakta zorland?.

Muhasebat Genel Müdürlüğü: Maliye Bakanlığı ana hizmet birimi olup görevleri ?unlardır:

a) Devlet hesaplarının kay?tların? tutmak, uygulamaları izlemek, dönem sonuçların? çikarmak, de?erlendirmek ve yayımlamak,

b) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve özel bütçeli dairelerle bunlara baılı döner sermayeli i?letmelerin, Devlet sermayesi ile kurulmu? i?letmelerin ve fonların muhasebe sistemlerini, gerekti?inde ilgili dairelerle birlikte belirlemek, bu konudaki mevzuat düzenlemeleri ile ilgili hazırlıkları yapmak,

c) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerde ve gerekti?inde bunlara baılı döner sermayeli i?letmeler ile fonlarda; gelirlerin toplanması, giderlerin ödenmesi, de?er ve emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve bunların muhasebeleştirilmesi i?lemlerini yapmak üzere saymanlıklar kurmak ve kaldırmak, vezneler açmak ve kapamak, sayman mutemetleri görevlendirmek veya görevlendirmeye izin vermek, bu i?lemleri yetkisiz bir şekilde yapanlar veya yaptıranlar hakk?nda kanuni takibatta bulunulmasın? sa?lamak.

d) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelere baılı döner sermayeli i?letmelerin sermaye kaynaklarına, bütçe ve harcama ilkelerine, mali yönetim ve denetimlerine ilişkin esasları düzenlemek, bunların gayri safi hasılat? üzerinden genel bütçeye aktarılacak miktarın tespitine esas oranları belirlemek ve uygulamaya yön vermek, bu i?letmelerin vergi mükellefiyet ve sorumlulu?u ile di?er kanuni kesintilere ilişkin yükümlülüklerini tam ve zamanında yerine getirip getirmediklerini incelemek ve denetlemek, nakit varlıkları, gelir ve giderleri ile dönem karları üzerinde tasarrufta bulunmak, yeni kurulacak döner sermayeli i?letmelerin kurulmasına izin vermek, tahsis edilecek sermayeyi belirlemek.

e) Saymanlık hizmetlerine ve Devlet muhasebesine ilişkin olarak do?acak tereddütleri gidermek,

f) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, bunlara baılı döner sermayeli i?letmeler ve fonların hesaplarına ilişkin Say??tay ilamların??klara tebli? etmek, bu ilamları ve di?er ki?i borçların? izlemek,tahsilat?n? sa?lamak ve gerekti?inde terkin i?lemlerini yaptırmak, saymanl

g) Devlet muhasebesinin geli?tirilmesi, etkin ve verimli bir şekilde uygulanması yönünde ara?tırmalar yapmak veya yaptırmak ve gerekli tedbirleri almak,

h) Saymanlıkların ve kurumların hesap ve i?lemlerini merkezde ve gereken yerlerde incelemek ve denetlemek,

i) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerin kesin hesapların? almak, incelemek, Hazine genel hesab?n? çikarmak, kesin hesap kanun tasarıların? hazırlamak,

j) Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelere baılı döner sermayeli i?letmelerin hesapların? almak, incelemek, y?l sonlarında sermayelerine eklenecek tutarları belirlemek ve bunların muhasebe kay?tlarına geçirilmesini sa?lamak, gerekti?inde fonların ve özel bütçeli kurulu?ların hesapların? almak,

k) Kamu kurum ve kurulu?larında hizmetin gere?i olarak kullan?lan malzeme, ilk ve hammadde,demirba?,araç ve gereçlerin muhase-beleştirilmesi ve idaresine ait konularda düzenlemeler yapmak, bu konuda do?acak tereddütleri gidermek,

l) Görev alanına giren konularda di?er mevzuat ile Bakanlı?a verilen görevleri yapmak,

Muhasebe Hizmetleri: Gelirlerin tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen de?erler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve di?er tüm malî i?lemlerin kay?tlarının yapılması ve raporlanmasıdır.

Muhasebe Müdürlükleri: ?ldeki veya Bakanlığın görevlendirilmesi halinde il d???ndaki genel bütçeli dairelerin saymanlık hizmetlerini yürüten görevlilerdir.

Muhasebe Yetkilisi: Muhasebe hizmetlerinin yapılmasından ve muhasebe kay?tlarının usulüne uygun, saydam ve eri?ilebilir şekilde tutulmasından sorumlu olan personeldir .

Nakdi Teminat: Kamuya verilen hizmetlerin görülmesini belli bir fiyat karıılığı üslenen ki?inin, bu hizmet nedeniyle sözleşme sonuna kadar do?abilecek kusurlarının telafi edilmesinde kullan?lacak olan ve ilgili idarece cezai ?art niteli?inde bloke tutulan para.

Nakit Bütçesi: Gelece?e ait nakit giri? ve çikislarini ögrenmek, giri? ve çikislar arasında dengesizlik olan dönemlerde denge sa?lay?cı önlemleri planlamaktır.

Nakit Devlet ?ç Borçlanma Senetleri: Karıılığında Hazineye nakit imkan? sa?layan Devlet iç borçlanma senetleridir.

Negatif Faiz Oran?: Mevcut enflasyon oranından daha dü?ük olan faiz oran?dır.

Negatif Tasarruf: Gelirin tüketilmeyen k?smına tasarruf denir. Gelir ile giderin e?it olması halinde bir tasarruftan söz edilemez. E?er söz konusu olan ekonomik birim gelirinden daha fazla bir harcamada bulunmu?sa buna negatif tasarruf denilmektedir.

Negatif Yatırım: Belli bir hesap dönemi içinde gerçekleşen toplam yatırım, mevcut sermayenin eskimesi ve a?inmasından daha az ise negatif yatırımdan söz edilir.

Net Borç Kullan?mı: Y?l içinde yapılan iç ve d?? borçlanmalardan y?l içinde vadesi gelen anapara ödemelerinin dü?ülmesi ile elde edilen tutardır.

Net Bugünkü De?er: Bir yatırımın, yatırım dönemi boyunca sa?lad??? getirinin piyasa faizi veya kendi faizi ile iskonto edilmesi, bugüne indirgenmesi sonucu ulaşilan de?erdir.

Nihai Performans Plan? : TBMM taraf?ndan kabul edilen bütçe kanununa göre yeniden düzenlenmiş, son hali verilmiş plan.

O Cetveli: 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu uyarınca alınacak hayvanların alım de?erlerinin gösterildi?i cetveldir.

Ola?anüstü Bütçe: Devletin normal gelirleriyle karı?lanmayan, her y?l istihsal edilmeyip sadece ola?anüstü durum gösteren harcamalar için hazırlanan bütçelerdir.

Ola?anüstü Ödenek: Bütçenin hazırlanması ve kabulü sırasında öngörülmeyen yeni bir hizmet için alınan ödenek “ola?anüstü ödenek” olarak adlandırılır. Ola?anüstü ödenek ancak mali y?l içinde alınabilir. Ola?anüstü ödenek ad? alt?nda bütçede bir ödenek çesidi yoktur. Bütçenin hazırlanması a?amasında dü?ünülmemiş bir giderin, bütçenin uygulanması sırasında ortaya çikmasi nedeniyle, bu yeni ihtiyacı karıilamak için T.B.M.M.’den alınan bu ödenege ola?anüstü ödenek denilmektedir.

Operasyonel Bütçe Dengesi: Faiz hariç ve dahil bütçe dengesini gösteren geleneksel tan?mların, özellikle ekonomik istikrara sahip olmayan ülkelerde aç???n etkilerini tam olarak yansıtmad??? dü?üncesi ile olu?turulmu? bir kavramdır. Esas olarak bütçe aç???nın önemi, aç???n ekonomideki toplam büyüklükler (toplam talep, toplam arz) üzerinde yaratt??? etkiden kaynaklanmaktadır. Operasyonel bütçe aç??? kavramı, toplam talep üzerinde etkili olan aç???n, bütçe dönemi içerisinde ödenen faiz ödemelerinin reel k?smı oldu?unu, nominal k?smın, toplam talep üzerinde etkili olmad??? varsayımından hareket eder. Bu çerçevede nominal faiz ödemleri, faiz ödemesini elde eden birimler taraf?ndan dönem ba?indaki servetlerinin reel de?erinin amortismanında (korunmasında) kullan?lmakta ve ayn? amaçla yeniden yatırıma tabi tutulmakta, dolay?sıyla tüketim harcamalarına yönelmemekte ve toplam talep üzerinde bu anlamı ile etkili olmamaktadır. Dolay?sıyla, talep art??? sadece reel faiz ödemelerinden kaynaklanmakta ve operasyonel bütçe aç??? bu anlamı ile aç??? ifade etmektedir.

Orta Vadeli Mali Plan: Orta vadeli program ile uyumlu olmak üzere Maliye Bakanlığınca hazırlanan, gelecek üç y?la ilişkin toplam gelir ve gider tahminleri ile hedeflenen açık ve borçlanma durumunu, kamu idarelerin ödenek tavanların? gösteren plandır. YPK kararı eki olarak Resmi Gazetede yayımlanmaktadır.

Orta Vadeli Program: Kalk?nma planları, stratejik planlar ve genel ekonomik ko?ulların gerekleri do?rultusunda May?s ay? sonuna kadar DPT taraf?ndan hazırlanan ve makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteli?indeki temel ekonomik büyüklükleri kapsayan programdır.

Ortodoks ?stikrar Programı: Uluslararası Para Fonu IMF’nin 1970’li y?llardan bu yana enflasyonla mücadele eden ülkelere tavsiye etti?i programlara genel olarak verilen addır. Ortodoks kelimesi burada klasikleşmiş, kli?eleşmiş istikrar programları anlamında kullan?lmaktadır. Bu programda IMF, ücretlerin dondurulmasın?, program öncesi belirli bir oranda devalüasyon sonrası yava?lat?lmı? kur politikasın? tavsiye eder ve tüketimi k?sarak enflasyonun kontrol alt?nda tutulmasın? önerir. Bu klasik program bir çok uygulay?cı ülkede ba?arıya ulaşamamı?, hatta enflasyonun daha da h?zlanmasına neden olmu?tur.

Otomatik Stabilizatörler: Yöneticilerin kullanabileceği temel maliye politikalarının otomatik olarak i?leyenlerine verilen addır. Vergiler, devletin mal ve hizmet alımları ve devletin transfer harcamaları en önemlilerindendir.

Otonom Tüketim: Tüketim harcamaları milli gelire baılıdır. Oysa bir k?sım tüketim harcamaları milli gelirle ilgili de?ildir. Gelir sıf?r olsa bile sabit bir harcama yapılır. Bunlar daha önce yapılan tasarrufların tüketime yönlendirilmeleridir. Bunlara otonom harcamalar denir.

Otonom Yatırımlar: içinde bulunulan ekonomik yatırımlardan ba??msız olarak gerçekleşen yatırımlardır. Otonom yatırımlar arasında yeni ürünlerin ve yeni üretim tekniklerinin geli?tirilmesi amacıyla yapılan yatırımlar yer almaktadır. Öte yandan sosyolojik, psikolojik ve politik ko?ullarca uyarılan yatırımlar da otonom yatırımlar arasında yer almaktadır.

Ödeme: (1050) Tahakkuk eden Devlet giderlerinin, sayman taraf?ndan gerekli inceleme yapılarak, hak sahiplerine ödenmesidir.

Ödeme Emri: (1050) Hizmet yerlerindeki (ikinci derece) ita amirlerine “Bütçenin ……….tertibinden, ………. hizmetleri (i? ve maksatları) için ……….lira harcama yetkisi verilmiştir.” anlamında düzenlenmiş form belgedir.

Ödeme Emri: (5018) Giderin gerçekleştirilebilmesi amacıyla düzenlenen; tertip, hesap kodu, hak sahibi hakk?nda bilgiler ve harcama yetkilisinin onayın? ta?iyan belgedir.

Ödenek: Bir taahhüt veya para olmay?p, verilen harcama yetkisini gösteren bir ölçüdür. Anayasanın 163’ncü maddesinde, bütçe ile verilen ödenegin, harcanabilecek miktarın sın?rın? gösterdi?i ifade edilmiştir.

Ödenek Aktarması: Bütçe, bir tahminler bütünüdür. Uygulamada, gerek makro ekonomik tahminler, gerekse kurumun hizmet ihtiyaçlarına yönelik tahminler y?l içinde ortaya çikan çesitli sebeplerle gerçekleşmeyebilir. Bunun sonucunda toplam olarak ödenekler yeterli olsa bile, hizmetin gerektirdi?i ödenek ihtiyacı ilgili bütçe tertibinde yer alan ödenekten fazla olabileceği gibi noksan da olabilir. ??te bu durumlarda, tasarrufu mümkün bütçe tertiplerinden veya Maliye Bakanlığı bütçesinde bulunan “Yedek Ödenekler”den, noksanlık duyulan bütçe tertiplerine ödenegin kaydırılması i?lemine aktarma denilmektedir. Böylece, kanun koyucu bütçenin büyüklü?ü ve denkli?i bozulmadan bu tür ödenek yetersizliklerini di?er bir ifadeyle tahminlerde meydana gelen yan?lg?ları ve sapmaları gidermek için aktarma yapılmasına imkan sa?lamaktadır. (Bkz. Aktarma)

Ödenek Devri: Akreditif, taahhüt art??? veya özel ödenek nedeniyle olu?an ve harcanmayan k?smının ertesi y?la devredeceği ilgili kanunlarla hüküm alt?na alınmı? olan her türlü ödenegin, bütçe ile ili?kisinin kurulması ve kullan?mına imkan sa?lanması amacıyla mevcut veya yeni aç?lan bir tertibe eklenmesi i?lemidir. Genel kurala göre; bir sene bütçesiyle verilen ödenekler ancak o sene zarf?nda ifa edilen i? ve hizmetlerin karıilığıdır. Senesi içinde yerine getirilemeyen hizmetlere ait ödenekler sene sonunda kesin hesapla iptal olunur. Ödenek devri bu kuralın istisnalarından kaynaklanmaktadır.

Ödenek Eklemesi: ?lgili kanunları gere?ince, bütçede mevcut veya yeni aç?lan bir tertibe belli bir (gelir karıilığı veya) gelir karıilığı olmaksız?n ödenek ilave edilmesini ifade eder. Ödenek eklemesi; gelirli ve gelirsiz ödenek eklemesi olmak üzere ikiye ayrılmakla birlikte uygulamada daha çok gelirsiz ödenek eklemesi anlamında kullanılır.

Ödenek Gönderme Belgesi: Kamu idarelerinin merkez te?kilat? harcama yetkililerinin merkez d??? birimlere ihtiyaçlarında kullan?lmak üzere ödenek göndermek amacıyla düzenledikleri belge.

Ödeneklerde Kesinti : Gelir tahsilat?, ödemeler dengesi ve genel ekonomik ko?ullar göz önünde tutularak ödeneklerin her y?l bütçe kanunlarında gösterilen oranlara kadarki k?smın? kullandırmamaya Bakanlar Kurulu yetkili kılınabileceği gibi bütçe kanunlarına konan bir hükümle de kesinti yapılabilmektedir. Uygulamada daha ziyade bütçe kanunları ile yapılan kesintilere rastlanmaktadır. Hükümetin tasarı haline getirip meclise sundu?u bir bütçede kendi uygun görü?ü ile kesinti yaptırması ilk görü?te anlamsız gelmektedir. Ama kesintinin amacının, Plan ve Bütçe Komisyonunda verilen ve kabul edilen gider artırıcı önergelerin getirmiş oldu?u yükü karıilama amacına yönelik olarak yapılan bir politika oldu?u unutulmamalıdır.

Ödeneklerin Yerinde Kullan?lması : Ödeneklerin kullan?mında göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus ödeneklerin tefrik edilme amacıdır. Terim, bir yandan ödeneklerin birimler arasında dengeli biçimde da??t?lması, bir yandan da belli bir harcama kalemine ait ödeneklerin alternatif kullan?m yerleri arasında i?in gere?ine uygun olarak harcanmasın? ifade etmektedir.

Ödeneklerin Zamanında Kullan?lması : Belli bir giderin süresinden önce ya da gecikmeli olarak yapılmamasıdır.

Ödenek Verilen Harcama Yetkilisi: Ödenek Gönderme Belgesiyle kendisine ödenek tahsis edilen ki?i.

Ödenmemis Sermaye: Ticaret ortaklıklarında, ortaklar taraf?ndan i?letmeye konması taahhüt edilen nakit sermayeden ortaklı?a henüz ödenmemis olan k?smın? ifade eder.

Ödenmis Sermaye: Esas sermaye sistemine tabi ortaklıklarda, ortaklarca taahhüt edilen sermayenin nakden ödenmis k?smıdır.

Önceden ?zin Alma ?lkesi: Bu ilke, bütçenin ait oldu?u mali y?la girmeden önce mecliste kabul ve tasdik edilmesini gerektirir.

Ön Ödeme: Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karıılığı ödenegin saklı tutulması kayd?yla; ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme i?lemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi giderler ve her y?l merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenecek tutarların alt?nda kalan giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle yapılan ödemedir.

Örtülü Ödenek: Kapalı istihbarat ve kapalı savunma hizmetleri, Devletin millî güvenli?i ve yüksek menfaatleri ile Devlet itibarının gerekleri, siyasi, sosyal ve kültürel amaçlar ve ola?anüstü hizmetlerle ilgili Hükümet icapları için kullan?lmak üzere Ba?bakanlık bütçesine konulan ödenektir.

Özel Bütçe: (1050)Yerel gelir ve giderleri kapsayanbütçelere özel bütçe denir. Belediyeler, il özel idareleri ve köylerin bütçeleri özel bütçelerdir.

Özel Bütçe : (5018) Bir bakanlı?a baılı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kurulu? ve çalisma esasları özel kanunla düzenlenen ve 5018 sayılı Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde yer alan her bir kamu idaresinin bütçesi.

Özel Gelir: Genel bütçe kapsamındaki idarelerin kamu görevi ve hizmeti d???nda ilgili kanunlarında belirtilen faaliyetlerinden ve fiyatlandırılabilir nitelikteki mal ve hizmet teslimlerinden sa?lanan ve genel bütçede gösterilen gelirleridir.

Özel Ödenek: Belli gelirlerin, belli hizmet ve amaçlar için tahsisi amacıyla sonradan bütçeye ilave ve kaydedilen ödeneklerdir. Bu ödeneklerin harcanmayan k?sımları ertesi mali y?la devredilmektedir. Ademi tahsis ve dönemsellik ilkelerinin istisnasın? te?kil etmektedirler. K onsolide bütçenin bir yandan (A) cetveli di?er yandan (B) cetveli ayn? miktarda artmakta olup, bütçe dengesini bozmamakta ve bütçe aç???n??rmamaktadır. ?lgili kanununda hüküm olması halinde özel ödeneklerden kullan?lmayan k?sımlar ertesi y?la devretti?inden ödeneklerin y?llık oldu?u ve ertesi y?la devredilemeyeceğine ilişkin kurala da ayk?rılık te?kil etmektedir. Özel ödenek uygulamasına dayanak te?kil eden çesitli yasal düzenlemeler vardır. art

Özel Ödeneklerin Devri : . Bütçeye özel gelir ve özel ödenek kaydedilen ?artlı ba??? ve yard?mlardan y?l sonunda harcanamayan tutarlar yine ayn? madde hükmüne göre, ertesi y?llarda aç?lacak özel bir bölüme devredilir ve harcan?r. Bunun d???nda, gerek bütçe kanunlarında yer alan hükümlere göre, gerekse özel kanunlarında yer alan hükümlere göre özel gelir ve özel ödenek kaydedilen tutarlardan yılı içinde harcanamayan tutarlar da kanunlarında hüküm olması kayd?yla ertesi y?la devren gelir ve devren özel ödenek kaydedilmektedir. Özel ödenek devirlerinde, i?lemin ödenek aya?? ile birlikte gelir aya?? da oldu?u için kurum bütçesinin ödenekleri ve konsolide bütçe ödenegi artmakla birlikte bütçe aç????i?memektedir. Ödeneklerin ertesi y?la devredilmesi uygulaması bütçenin y?llık olması ilkesinin istisnasın? te?kil etmektedir. de

Özel Ödeneklerin ?ptali : Özel ödenek kayd? yapılan tutarlardan yılı içinde harcanamayan tutarların devredilmesi esastır. Ancak, bu devir konusunda da zaman aç?sından bir sın?r olması gerekiyor. Yani kullan?lamayan ödenekler y?llar boyu devredilmemelidir. Bu gerekçeden hareketle bütçe kanunlarıyla bu husus düzenlenmektedir. Bunun d???nda bütçe dengesinin sa?lanması veya hizmetin ifasının lüzumunun kalmaması gibi nedenlerden dolay? Maliye Bakanına yetki verilmesi halinde de özel ödenekler iptal edilebilir.

Özel Tertip Devlet ?ç Borçlanma Senetleri: ?lgili y?l bütçe kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde ihraç edilmiş olan ve karıilığında herhangi bir nakit giri?i sa?lanmayan Devlet iç borçlanma senetlerini ifade etmektedir.

Özerk Bütçe: Tüzel ki?ili?e sahip Kamu Kurumlarının bütçeleri ile 233 sayılı KHK ile olu?turulan K?T’lerin bütçeleri özerk bütçe niteli?indedir. Kamu ?ktisadi Te?ebbüsleri esas olarak özel hukuka ve piyasa kurallarına göre mal ve hizmet üretimi ile u?ra?t?klarından, tam anlamıyla kamu bütçesi kapsamında de?erlendirilmemekle birlikte; bunlar sermaye te?kili ve artırımları, ola?an veya görevden do?an zararları ve gelir fazlaları?yla bütçe ile ili?kileri ve kamu dengesi içinde pay ve rolleri nedeniyle Kamu Tüzel Ki?ili?ine sahip ba??msız bütçeli kurulu?lardır. ?dari ve mali özerklikleri ve belli kamu hizmetleri bak?mından bazılarının ta?id??? önem ve özellik dolaysıyla bu tür bütçelere özerk bütçe denilmektedir. Baz? kaynaklarda, özerk bütçeli kurulu?lara “Ba??msız Bütçeli ?dareler”de denilmektedir. dolays

Para: Mal ve hizmetlerin de?i?im aracı. Ekonomide madeni, banknot para birimlerinin yan? sıra vadesiz mevduatlar ve kredi kartları da para unsurları içinde sayılır. De?i?im aracı, de?er ölçütü ve saklama i?levi vardır. Vadeli mevduat, devlet tahvili gibi de?i?im araçları da para benzeri olarak de?erlendirilir.

Para Arz?: Para stoku anlamında da kullanılır. Belirli bir anda ekonomide dolan?mda bulunan ve para olarak kullan?lan araçların toplamıdır.

Para Piyasası: Kısa vadeli fon (kredi) arz ve talebinin karıila?t???, genellikle merkez bankaları taraf?ndan yönlendirilen piyasalardır.

Para Piyasası Nakit ??lemleri: Hazinenin k?sa vadeli nakit ihtiyacın? karıilamak üzere Devlet iç borçlanma senedi çikarmaksizin yapılan azami otuz gün vadeli borçlanmalar ile k?sa vadeli Hazine nakit fazlasın? de?erlendirmek üzere yapılan azami otuz gün süreli i?lemleri ifade etmektedir.

Para Politikası: Bir ülke ekonomisindeki para arz hacmini de?i?tirmeye yönelik politikalar bütünüdür. Uygulama yöntemleri arasında; Merkez Bankası’nın senetleri nakde çevirdigi açık piyasa müdahalesi, banka i?lemleri ve kredi tavanın?n de?i?tirilmesi say?labilir.

P Cetveli: 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu uyarınca alınacak Motorlu ta?itların ortalama alım de?erleri ile günlük kira bedelleri gösteren cetvel.

Performans Denetimi: Yönetimin bütün kademelerini, bunların programlanmaları ve izlenmeleri a?amalarındaki tutumluluk, verimlilik ve etkinlik aç?sından kavrayan denetim.

Performans Esaslı Bütçeleme : Kamu kurum ve kurulu?larının ana fonksiyonların? ve bu fonksiyonların yerine getirilmesi ile gerçekleştirilecek amaç ve hedefleri belirleyen ve kaynakların bu amaç ve hedefler do?rultusunda tahsisini ve kullan?lmasın? sa?layan, performans ölçümü yaparak ulaşilmak istenilen hedeflere ulaşilıp ulaşilamad???n? de?erlendiren bir bütçeleme tekni?idir. Performans esaslı bütçelemenin unsurları, stratejik planlama, performans plan?, kaynak ihtiyaç plan? ve faaliyet raporudur.

Performans Göstergesi : Ç?kt? veya sonuca ilişkin hedeflere ne derece ulaşild???nın de?erlendirilmesi için kullan?lan belirli bir de?erdir.

Performans Hedefi : Kurumların, stratejik amaçları çerçevesinde, stratejik hedeflerine ulaşmak için bir y?lda gerçekleştirmeyi amaçladıkları performans seviyelerini içeren hedeflerdir.

Performans Plan? : Bir kurumun gelecek bir y?l için hazırlad??? ve faaliyetlerinin belirlenen performans göstergeleri çerçevesinde ulaşmay??i performans seviyelerini, bu seviyelere ulaşabilmek için ne kadar kaynak ihtiyacı oldu?unu belirleyen ve bütçe ile program sonuçları?nda ba?lant? olu?turan plandır. hedefledi aras

Personel Giderleri: Kamu personeli ile kamu personeli olmasa bile bunlar gibi çalı?tırılan veya hizmetinden faydalan?lan ki?ilere bordroya dayalı?lan ödemelerdir. olarak yap

Piyasa Yap?cılığı: Devlet iç borçlanma senetleri ihalelerinde ve söz konusu senetlerin ikincil piyasa i?lemlerinde etkinli?in artırılması amacıyla önceden belirlenen kriterlere göre seçilmiş bankalara Hazine Müste?arlığı taraf?ndan bazı hak ve görevler verilmesini içeren sistemi ifade etmektedir.

Piyasa Yap?cısı: Devlet iç borçlanma senetleri ihalelerinde ve söz konusu senetlerin ikincil piyasa i?lemlerinde etkinli?in artırılması amacıyla önceden belirlenen kriterlere göre seçilmiş banka.

Planlama-Programlama-Bütçeleme Sistemi: Kamu hizmetlerinin çıkt? esasına göre de?erlendirilecek nitelikte olması gerekti?i hususundaki görü?ler a??rlık kazandıktan sonra teoride ve uygulamada Performans Bütçe Programlama-Bütçe giderek Planlama-Programlama-Bütçeleme Sistemi (PPBS) ?eklinde geli?tirilmiştir. PPBS, aslında bütçeyi olu?turmanın bir ?ekli, bütçe dokümanın?n belirli bir tipidir. Ancak uygulanması, kamu faaliyetlerinin uzun süreli planlarının yapılması, bunların birleştirilmesi ve y?llık bütçeler ile belirli faaliyetlerin programlanmasına dayanmaktadır. Program bütçe sistemi, kamu kesimine tahsis edilen kaynakların kamu hizmetine da?ılırken alınacak kararlara yard?mcı olmak ve bu kararların en iyi şekilde alınmasın? sa?lamak için olu?turulmu? bir sistemdir.

Planlı Ekonomi: Kaynakların kullan?mının Devlet taraf?ndan tespit edildi?i ve denetlendi?i ekonomidir. Planlı ekonomilerde üretim, yatırım ve da??t?m kararlarının tamamı veya büyük bir k?smı merkezi yönetimce alınmaktadır.

Prodüktivite: Girdi çıkt? ili?kisi olarak tan?mlan?r. (Prodüktivite = Ç?kt? / Girdi) Üretim faaliyetleri sonucu elde edilen ile bu faaliyet için konan miktarların birbirine oran?dır.

Program Bütçe Sistemi: ABD’de 1912 yılında “Tasarruf ve Prodüktivite” adlı komisyon; devlet bütçesinden ayrılacak ödeneklerin, devlet taraf?ndan ifa edilecek fonksiyonlar göz önünde tutulmak ?art?yla saptanmasın? önermis, 1950’li y?llarda ayn? ülkede devlet harcamalarının nelerden ibaret oldu?undan daha çok, niçin sorusu cevaplandırılmaya çalisilmisti. Her iki sorunun da cevab? olan fonksiyonel sın?flandırma, yasama organına ve halka sadece yapılan kamu hizmetlerinin maliyeti hakk?nda bir bilgi edinmek ve kontrolde bulunmak imkanın? vermez ayn?? haline gelmesini sa?lar ve hükümetin yapt??? hizmetler daha belirgin hale gelmektedir. zamanda devlet bütçesinin hükümet program

1968’li y?llarda ülkemizde uygulanmakta olan klasik bütçe sisteminin, devletin nihai amaçlarına önem vermeyip ödenekleri geleneklere baılı?llık faaliyetlere yer vermesi gibi olumsuzlukları ile yukarda say?lan çagdas ülkelerdeki yakla?imların bir araya gelmesi sonucunda olu?turulan ve 1973-2003 y?lları arasında uygulanan bütçe sistemi program bütçedir. olarak tahsis etmesi, etkinlikten çok kontrole yönelmesi, sadece y

Program bütçede plan-program-bütçe ili?kisi vardır. Planda uzun dönemde ve bir zaman süresi içinde gerçekleştirilecek amaçlar yer alır. Program belirli amaçlar yörüngesinde yer alan faaliyetleri içerir. Bütçe programlardan olu?ur ve her bir program belirli program de?erlendirmelerine tabi tutulur.

Kod yap?sı; daire ve kurum kodları baılığında Program, Alt program, Ödenek Türü, Faaliyet/Proje, Harcama Kalemi ?eklindedir.

Program De?erlendirmesi: Bir programın performansın? ve performansının neden o seviyede oldu?unun nedenlerini tayin edebilmek için bilginin sistematik olarak toplanması, analiz edilmesi ve raporlanmasıdır

Program Kredisi: Hazine Müste?arlığı taraf?ndan ülkenin makro ekonomik programları çerçevesinde, do?rudan veya Hazine garantisi alt?nda, kamunun finansman ihtiyacının karıilanması amacıyla herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan finansman imkan?.

Programlanmı? Hizmetlerin Zamanında Yerine Getirilmesi: Kamu hizmetlerinden bazılarının, yasalar ve di?er düzenleyici metinler taraf?ndan belli zaman kesitleri içinde gerçekleştirilmesi öngörülmüstür. Tarımsal faaliyetler, her türlü e?itim faaliyetleri….gibi. Düzenleyici metinlerle zamanlanmı? hizmetleri oldu?u kadar, y?llık yatırım programlarında a?amaları belirtilmiş yatırımların süresinde tamamlanması gerekmektedir.

Proje Kredisi: Proje y?llık yatırım programlarında yer alan projeler, milli savunma projeleri ile yap-i?let-devret, yap-i?let, i?letme hakk? devri ve benzeri finansman modelleri çerçevesinde gerçekleştirilen projeleri ifade etmekte olup, projelerin gerçekleşmesi için herhangi bir d?? finansman kayna??ndan sa?lanan finansman imkanına proje kredisi denilmektedir.

Pump-priming: Ekonominin durgunluk dönemlerinde bir anda fazla harcama yaparak ekonomide h?zlandıran ve çarpan mekanizmalarına yeniden i?lerlik kazandırarak ekonomideki durgunlu?un giderilmesine yönelik politikadır.

Repo: Bir menkul k?ymetin i?lem ba?lang?ç valöründe satılıp, biti? valöründe geri alınmasın? ifade eder.

Resesyon: Türkçe’ye durgunluk olarak çevirmek mümkündür. Ekonominin büyüme h?z?nın, nüfus art?? h?z?nın alt?na inmesi ve dolay?sıyla ki?i ba?ina milli gelirin sabit kalmasıdır. Yılın iki çeyreginde büyüme h?z?nın sıf?ra yakla?ması halinde ABD’de resesyon te?hisi konulmaktadır. Avrupa’da ve ülkemizde ise üç çeyrek dönemde büyüme h?z?nın yüzde -1 ile yüzde 2 arasında kalması durgunluk olarak tan?mlan?r.

Resim: Kamu kurulu?larının belli bir i?i yapmak üzere ki?ilere izin ve yetki vermeleri karıilığında alınan bedellere resim denilmektedir.

Resmi Rezervler: Merkez Bankasınca tutulan ülkenin sahip oldu?u döviz, alt?n stoku ve IMF rezerv pozisyonu toplamıdır.

Revalüasyon: Bir ülke parasının di?er ülkelerinin paraları karıisında de?er kazanması sürecidir.

Revize i?lemi : Bloke ödeneklerin kullan?mına izin veren veya ayrıntılı harcama programına ba?lanmı? ödeneklerin, y?l içindeki geli?meler neticesinde programdan daha erken bir dönemde veya daha sonraki bir dönemde kullan?mına imkan veren veya kullan?lmamasın? sa?layan i?leme revize i?lemi denilmektedir.

Rezerv Para: Uluslararası mali kurulu?lar ile hükümetlerin ellerinde bulundurdukları alt?n ve dövize verilen addır.

Risk Hesab?: 4749 sayılı Kanunun hükümleri çerçevesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde olu?turulan hesap.

Rüçhan Hakk?: Bedelli sermaye artırımlarına mevcut ortakların öncelikle kat?lma hakk?dır. Söz konusu hak hisse senedine baılı yeni pay alma kuponları karıilığında ve ayrıca hisse senedi ibraz?na gerek kalmaksız?n yapılır.

Sabit Döviz: Belirli bir ülkenin ulusal parasının, belli bir parite üzerinden konvertibl bir dövize ba?lanarak de?erinin ayarlanmasıdır.

Saılık Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. B ireysel ve toplumsal saılık hizmetleri ve yayg?n saılık e?itimi hizmetleri saılık hizmetleri fonksiyonunun kapsamda yer almaktadır.

Sat?n Alma Gücü Paritesi: Ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklıla?masın? ortadan kaldıran para birimi dönü?türme oran?dır. Eldeki toplu bir para parite oran? ile farklı bir para birimine dönü?türüldü?ünde, tüm ülkelerde ayn? sepetteki mal ve hizmetler sat?n alınabilir. SGP ülkeler arasındaki fiyat farklılıkların? yok ederek, ulusal para birimlerini birbirlerini dönü?türen orandır.

Savunma Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Kapsamında a skeri ve sivil savunma idaresi ile d?? askeri yard?mlar bulunmaktadır. Askeri hastaneler ve okullar kapsam d???ndadır.

Sayman: (1050)Gelirleri toplama, nakit ve malları saklama, giderleri hak sahiplerine ödeme ve teslim ve bu i?lerle ilgili her türlü göndermeler ile bunlara baılı bütün nakit ve mal i?lemlerini yapan ve Say??tay’a yönetim dönemi hesab? verenlere sayman denir.

Bu çerçevede sayman:

1) -Nakit Saymanları

a-Gelir saymanları

b-Gider saymanları

2) -Mal Saymanları

Saymanlık Müdürlükleri: B ulundukları yerde bölge müdürlü?ü ve ba? müdürlük ?eklinde örgütlenmis olan daireler ile askeri birimlerin ve di?er dairelerin saymanlık hizmetlerini yerine getiren Maliye Bakanlığı görevlilerdir.

Sayman Mutemedi: (1050)Veznedar, tahsil memuru, tahsildar, ambar memuru, tevzi memuru, konsolos, kanç?lar gibi unvanlarla sayman ad?na ve hesab?na geçici olarak de?erleri almaya ve sarf etmeye mezun olan memurlara sayman mutemedi denir.

Serbest B?rakma (Kadro): Kadro ihdasın? gerektiren gerekçelerin mevcut olması ve bu ihtiyacın kadro değişikli?i yoluyla sa?lanamaması halinde serbest b?rakma i?lemi yapılır. Serbest b?rakma i?lemi bakanlar kurulu kararı ile y?lda bir kez yapılır.

Serbest B?rakma ??lemi: Ayrıntılı harcama programına ba?lanmayan ödeneklerin, ihtiyaca uygun olarak kullan?labilir duruma getirilmesi i?lemini ifade eder.

Serbest Dalgalanma : Serbest dalgalanan kur sisteminde ülke parasının de?eri piyasa taraf?ndan belirlenmektedir. Döviz piyasasına yapılan müdahaleler, kurların istenilen düzeyde olu?masın? sa?lamak yerine, bu piyasadaki gereksiz dalgalanmaları önlemek ve de?i?imleri daha ılımlı?lmaktadır. Bu sistemde para politikası, daha etkin hale gelmekte ve ülkenin tutması gereken uluslararası rezerv miktarı?r. Serbest dalgalanan döviz kuru sisteminden kaynaklanan olumsuzluk ise, d?? ekonomik ili?kilerde belirsizlikleri ve riskleri artırması nedeniyle kaynak dağılımın? olumsuz etkilemesidir. hale getirmek için yap azalmaktad

Serbest Döviz: Konvertibl ulusal para. Yurtiçinde ba?ka ulusal paralara tahvili serbest olup, yurtd???na transferlerine çesitli sın?rlar konmu? olabilir.

Serbest Kadro: Kurumun tutulu olmayan kadrosunu ifade eder. Serbest kadro dolu veya bo? olabilir.

Sermaye: Üretimde kullan?lan ve kendileri de üretilmis olan mallardır.

Sermaye Artırımı: Bir ?irketin esas sermayesine karıılık olan hisse senetlerinin bedelleri ödendikten sonra genel kurul kararı ile yeni hisse senedi çikarilarak ?irket sermayesinin arttırılmasıdır.

Sermaye Giderleri: Bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari de?eri a?an ve normal ömrü bir y?l veya daha uzun olan mal ve hizmet alımlarıdır.Sermaye giderleri Devlet mal varlığın? artıran ödemelerdir.

Sermaye Harcaması : Sabit sermaye edinimleri, gayri menkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan ödemeleri ve alıcıların bu tür aktifleri elde etmelerine izin vermek, alıcıların sermaye k?ymetlerindeki zarar ya da kay?pların? tazmin etmek ya da alıcıların mali sermayesini artırmak amacı dahilinde yapılan karıilıksız ödemeleri kapsar. Askeri amaçlar d???nda üretim amaçlarıyla kullan?lacak olan yeni ya da mevcut dayan?klı malların piyasadan sat?n alınması ya da devlet dahilinde üretilmesi için yapılan ödemeler sabit sermaye varlıklarının edinimi kapsamında yer alırlar. Sermaye harcaması sadece normal ömrü bir y?ldan fazla olan ve hem de her y?l bütçe kanunlarıyla belirlenecek asgari de?erden fazla olan mal ve hizmetler için yapılan harcamaları içerir. Sermaye harcaması; sermaye giderleri ve sermaye transferi olarak ikiye ayrılır.

Sermaye Malları: Üretim a?amasında kullan?lan tüm araç gereç, mal ve tesisler sermaye malları kapsamındadır. Toprak ve nakit para fonları? olarak kabul edilemez. sermaye mal

Sermaye Piyasası: Genellikle uzun vadeli fon ihtiyaçlarının karıiland??? ve hazine taraf?ndan kontrol edilen piyasadır.

Sermaye Stoku: Belli bir dönemde bir firmanın, bir endüstrinin veya bir ekonominin sahip oldu?u toplam fiziki sermayedir.

Sermaye Transferleri: : Bütçe d???na, sermaye birikimi amaçlayan veya sermaye nitelikli mal ve hizmetlerin finansman? amacıyla yapılan karıilıksız ödemelerdir.

Seyyar Görev Tazminat?: Asli görevleri gere?i memuriyet mahalli d???nda ve belirli bir görev bölgesi içinde fiilen gezici olarak görev yapan memur ve hizmetlilerden Maliye Bakanlığınca görev unvanları ile i? ve çalisma özellikleri uygun görülenlere; bu Bakanlıkça vize edilen cetvellere dayan?larak fiilen gezici görev yapt?kları günler için almakta oldukları aylık/kadro derecelerine göre müstehak oldukları yurtiçi gündeliklerinin üçte biri oranında ödenen günlük tazminat.

Sosyal Güvenlik Kurumları: 5018 sayılı Kanuna ekli (IV) sayılı cetvelde yer alan kamu kurumlarıdır.

Sosyal Güvenlik Kurumu Bütçesi : Sosyal güvenlik hizmeti sunmak üzere, kanunla kurulan ve 5018 sayılı Kanuna ekli (IV) sayılı cetvelde yer alan her bir kamu idaresinin bütçesi.

Sosyal Güvenlik Kurumuna Devlet Primi Giderleri: Devletin i?veren sıfat?yla ödedigi sosyal güvenlik katk? paylarının gider kaydedildi?i ekonomik sın?flandırma grubudur.

Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yard?m Hizmetleri: Fonksiyonel sın?flandırmanın birinci düzeyinde bulunan ana fonksiyonlardan biridir. Genel olarak sosyal güvenlik hizmetleri ile sosyal yard?m programları bu fonksiyon kapsamında yer almaktadır.

Stagflasyon: Durgunluk içinde enflasyon olarak tan?mlan?r. Normalde ekonomi durgunlu?a girdi?inde fiyat art??larının h?z kesmesi ve enflasyonun gerilemesi gerekir. Ancak bazen, örnegin bir devalüasyon sonrasında, maliyetlerin artması nedeniyle ekonomi durgunlu?a girerken enflasyonun yükseldi?i görülebilir.

Stand-By Düzenlemeleri: D?? ödeme güçlükleri içindeki IMF üyesi ülkelere, IMF kaynakların?, uygulanacak istikrar programlarına baılı olarak ve belirlenmiş bir takvime göre aktarmak amacıyla IMF ile üye ülkeler arasında imzalanan sözleşmedir.

IMF ile Stand-by düzenlemesine gidilmesi ?öyle gerçekleşmektedir.

Kredi talep eden ülke önce IMF’ye bir niyet mektubu hazırlay?p verir. Bu belgede borçland??? süre boyunca izleyeceği iktisat politikaların? ve alaca?? istikrar önlemlerini açıklar. Mektupta yer alan bu politika ve önlemler IMF yönetimince yerinde bulunulursa, IMF taraf?ndan aç?lacak krediler bir takvime dökülür. Bu kredilerin sırasıyla serbest b?rakılması bir gün niyet mektubunda taahhüt edilen önlemlerin tam ve kesintisiz olarak uygulanmasına baılıdır.

Strateji: Kurumun faaliyetleri kapsamında temel amaçları belirleyen, bu amaçlar do?rultusunda farklı yönetim tercihleri olu?turan, uygun ortamlarda kurumun en iyi duruma geçmesini sa?layacak tercihleri uygulamaya koyacak kararlardan olu?an bir süreçtir. Strateji, bir kurumun amaçları do?rultusunda f?rsatç? hareket etmesine de imkan tan?r. Kurumların varlıkların? devam ettirmesi ve rekabette kalıcı üstünlük sa?laması, stratejik hareket etmeleri ve kurum stratejilerinin sürekli yenilenerek yeniden ortaya konulmasıyla mümkündür.

Stratejik Amaç : Stratejik amaçlar,bir kurumunbelirli bir süre itibariyle misyonunu nasıl yerine getireceğini ifade eden amaçlardır. Stratejik amaçlar, sonuca yönelmiş ve orta vadeli amaçlardır. Amacın yapılıp yapılmad???nın ileride de?erlendirilebileceği şekilde olu?turulmalıdır.

Stratejik Hedef : Stratejik amaçtan daha spesifik olarak ayn? i?levi görür. Stratejik hedefler, stratejik amaçların yerine getirilebilmesi için ulaşilması gereken hedeflerdir. Genellikle bir stratejik amacın birkaç tane stratejik hedefi olur.

Stratejik Plan: Kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçların?, temel ilke ve politikaların?, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak da?ılımların? içeren plandır. Kurulu?un misyonunu, vizyonunu içeren, amaçların?, hedeflerini sonuç odaklı bir şekilde ifade eden ve bunlara ulaşmay? mümkün kılacak yöntemleri kapsayan uzun vadeli plandır.

Stratejik Yönetim: Kurumların genel yönetim sürecini kapsayan ve üst yönetim kademelerinin öne çiktigi özel bir yönetim biçimidir. Kurumun d?? çevresiyle ilgili te?his ve çözümlemeler dikkate alınarak faaliyetlerinin düzenlenmesi, kurum amaçlarına ulaşmak için faaliyetlerin planlanması, koordinasyon ve uygulanmaya konulması ve kontrol edilmesi sürecidir.

Sübjektif Do?ruluk (Samimilik) ?lkesi : Bütçeyi hazırlamakla görevli organların (genel olarak Maliye Bakan?’nın) davran??larında aranan dürüstlük ve samimiyet sübjektif do?ruluk ilkesinin içeri?idir.

Sübvansiyon: Devlet taraf?ndan çesitli sosyal ve ekonomik amaçları gerçekleştirmek için ki?ilere veya kurumlara yapılan para, mal ya da hizmet yard?mları sübvansiyon kavramı ile ifade edilir. Sübvansiyon dolaylı ve dolaysız yollarla gerçekleştirilir.

Swap: Faiz oranları ile döviz kurlarındaki de?i?meler sonucunda ortaya çikan riski en aza indirmek amacıyla geli?tirilmiş i?lemdir.

?artlı Ba??? ve Yard?mlar: Gelir bütçesinde özel bir bölüme konulup, ?art kılınd??? hizmetin gider bütçesinde ödenegi varsa bu ödenege eklenerek, yoksa ayrı bir bölüme kaydolunarak ?art kılınan yere harcanmak üzere yapılan ba??? ve yard?mlardır. ?artlı ba??? ve yard?mlar; ?art kılınd??? hizmetin gerçekleşmesini sa?layamayacak kadar az ise, ?art kılınd??? hizmet gerçekleşmiş ve bir fazlalık söz konusu ise veya üst üste bütçe kanununda belirtilen süre kadar devir etmiş ise bütçeye gelir kaydedilir.

Taahhüt: Devlet ad?na bir giderin yapılması için ita amirince karar verilmesidir. Taahhüt a?aması, ita amiri onay belgesinin (harcama talimat?nın) hazırlanması ve izninin alınmasıyla ba?lar.

Taahhüt Art?klarının Devri: Y?llık sözleşmeler ile y?llara sari sözleşmelerin bitim tarihlerinde, henüz bir k?sım hizmet yerine getirilememiş ve idarece verilen ek süre de ertesi y?la ta?mı? ise, y?l sonunda harcanamamı? olan taahhüt art??? tutarları ertesi y?la devredilir. Taahhüt art?kları?la devredilmekle birlikte ödenekleri kesin hesapta iptal edilecek ve yeni mali y?lda devreden taahhüt art??? kadar ödenek ilgili kurulu? bütçesinde aç?lacak özel bir tertibe ödenek kaydedilecektir. Yurt içinde ve yurt d???nda ba??tlanan sözleşmeler oldu?u ve bu hükmün sadece sözleşmelerin bitim y?llarında uygulanabileceği, ayrıca, ba??tlanan sözleşme gere?ince bir k?sım i?in yapılmı? ve parasının ödenmis olması?na dikkat edilmesi gerekmektedir. Y?l içinde hiçbir i? yapılmadan, yer teslimi yapılamaması, vizelerin gecikmesi gibi nedenlerle süre uzat?mı verilerek bir sonraki y?la sarkan i?ler için bu hükmün uygulanması mümkün bulunmamaktadır. yeni mali y hususlar

Tahakkuk: ??in yapılması, malın alınması, hizmetin gördürülmesi dolaysıyla Devlet ad?na do?an borcun miktarının ve ödenme gere?inin tespiti ile borcun kabulü i?lemine giderin tahakkuku denir.

Tahakkuk Memurları: (1050) Kanun ve tüzüklere uygun olarak Devlet gelirlerini gerçekleştirip tahsil edilebilir duruma getirenlere gelir tahakkuk memuru ve Devlet giderlerini mevzuata uygun biçimde gerçekleştirenlere de gider tahakkuk memuru denir.

Tahvil: Anonim ?irketlerin kaynak bulmak amacıyla ticaret ya da sermaye piyasası kanunlarına göre, itibari k?ymetleri e?it ve ibareleri ayn? olmak üzere çikardiklari borç senedidir.

Takas: Devlet borcuna ilişkin nakit ak??larının, taraflardan birisi Hazine Müste?arlığı olmak kayd?yla, iki taraf arasında do?rudan veya dolaylı?i?imine imkan tan?yan finansal araç. olarak de

Tamamlay?cı Ödenek (Mütemmim ödenek): Mevzuat?n öngördügü haller d???nda, ödenekten fazla yapılan harcamanın, yasama organınca yerinde görülerek kesin hesap kanunu ile onaylanması ?eklinde verilen ödenege tamamlay?cı ödenek denilmektedir. Ödenek a?imları, kesin hesap kanun tasarısına konulmakta ve TBMM’nin onayına sunulmakta ve Meclis taraf?ndan kabul edilen bu ödenege tamamlay?cı ödenek denilmektedir. TBMM, kesin hesab? görü?ürken bu hususları da dikkate alır. Ödenekten fazla yapılan harcama, yasama organınca yerinde görülürse, tamamlay?cı ödenek verilir. Tamamlay?cı ödenek ba?lang?ç ödenegi mahiyetinde olup; ilgililerin bu konudaki sorumlulu?unun kalkması anlamın? ta?ir. Buna göre, tamamlay?cı ödenek TBMM’ce (bütçe kanunu ile olmasa da) kesin hesap kanunu ile verilmiş bir ödenek mahiyetindedir. Tamamlay?cı ödenegin kanuni bir dayana?? bulunmamakla beraber, uygulamanın getirmiş oldu?u bir zorunluluk olarak kabul edilebilir.

Taslak Performans Plan? : Maliye Bakanlığında yetkililer ve kurum arasında yapılan görü?meler sonucunda karara ba?lanacak olan performans plan?.

T Cetveli: Kurumların sahip oldukları ta?itlar ve yılında Ta?it Kanunu uyarınca sat?n alacakları ta?itların cinsi, adedi, hangi hizmetlerde kullan?laca?? ve azami sat?n alma bedellerinin gösterildi?i cetvel.

TEFE: Toptan e?ya fiyat endeksi. Ülke ekonomisinde üretim faaliyetleri içinde yer alan maddelerin fiyatlarında aydan aya ortaya çikan de?i?imleri ölçmekte kullan?lan endekstir.

Tek Hazine Hesab?: Gelir ve giderin zaman ve mekan itibariyle uyumlandırılması amacıyla yapılan çalismalara denir.

Telafi Edici Bütçe Kuramı: Harcamalar ve gelirler arasındaki ba? devam etmekle beraber geni? çapta ekonomik dengenin gerçekleştirilmesi için u?ra?ilan bütçeleme anlay???.

Tel Emri : De?i?ik amaçlar için tel emri olu?turulmakla birlikte bütçe aç?sından tel emri genellikle harcamaya izin vermek için kullan?lmaktadır. Mali y?l ba?inda ödeneklere ilişkin harcama programı vizeleri hemen yapılamad???ndan bu i?lem gerçekleştirilinceye kadar geçecek sürede bazişlerin aksamaması ve ödemelerin geciktirilmemesi için Tel Emri ile belirtilen giderler için kurumlara, yılı bütçesinin ilgili tertiplerinde yer alan ödeneklerin belirlenecek azami oranlarına kadar olan tutarları belirtilen ay için ödeme emri beklemeksizin kullanmaya yetki verilmektedir. Daha sonra hazırlanan ve vize edilen ayrıntılı harcama programlarında bu Tel Emri ile izin verilen giderler ve tutarlar göz önünde bulundurulmakta ve buna ilişkin yapılan giderler ayrıntılı harcama programından mahsup edilmektedir. önemli ve acil i

Teklif Performans Plan? : Kurumların hazırlay?p, Temmuz ayının sonuna kadar Maliye Bakanlığına sunacakları performans plan?.

Temettü(kar pay?): Ortakların dönem içinde elde ettikleri kardan mevcut ortakların pay alma hakk?dır.

Teminat Mektupları: Alıcı ile sat?cı arasındaki güvenin sa?lanması için bir banka aracılığına ihtiyaç duyulur. Bankalar borçluya kefil olarak bu güveni sa?lar.

Tertip: Program Bütçe Sın?flandırmasında hizmet veya harcamanın yapılaca?? program, altprogram, ödenek türü, faaliyet-proje ve harcama kalemi bileşimini, Analitik Bütçe Sın?flandırmasında Kurumsal, Fonksiyonel, Finansman Tipi sın?flandırmalar ile Ekonomik sın?flandırmanın ilk iki düzeyini ifade etmektedir.

Ticaret Odaları: ?? hayat?nın resmi makamlara karıi kolektif mesleki temsil organlarıdır.

Toplam Cari Giderler: Personel giderleri, sosyal güvenlik kurumuna Devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı ve faiz giderleri toplam cari gideri olu?tururlar. Toplam cari giderleri, cari gider olarak anmak ta mümkündür.

Toplam Kamu Kesimi Aç???: Konsolide Bütçe Aç??? + K?T’lerin Finansman Açıkları + Bütçe D??? Fonların Finansman Açıkları + Mahalli ?darelerin Finansman Açıkları + Sosyal Güv. Kur. Finansman Açıkları + Dön. Ser. Kur. Finansman Açıkları toplamı kamu kesimi toplam aç???n? vermektedir.

Transferi Mümkün Olmayan Konsolosluk Gelirleri : Konsolosluklar bulundukları ülkelerde bir tak?m gelir getirici faaliyetlerde bulunmaktadırlar. E?er konsoloslu?un bulundu?u ülkenin ulusal para birimi uluslar arası geçerlili?i olmayan bir para ise yani konvertibl de?il ise bu paraları Türkiye’ye transfer etmek anlamsızdır. Konvertibl olmayan konsolosluk gelirlerinden transferi mümkün olmayan ve y?l sonu itibarıyla kullan?lmayan miktarlar, D??i?leri Bakanlığı bütçesinde aç?lacak özel bir tertibe, bu Bakanlığın gerekli gördü?ü mal ve hizmet alımlarında kullan?lmak üzere, yılı bütçesine ödenek ve gerekti?inde gelir kaydedilir. Böylece elde edilen gelir hem bütçe ile ili?kilendirilmiş olur hem de ayn? konsoloslu?un ihtiyaçlarında kullan?lması yolu aç?lmı? olur.

Tutulu Kadro: Serbest b?rakma i?lemi yapılmadıkça kullan?lamayan kadroyu ifade eder. Kamu kurumlarının uzun vadeli kadro gereksiniminin sa?lanabilmesini teminen ihdas edilmektedir.

TÜFE: Tüketici fiyatları endeksi. Belli bir dönem içinde belirli bir kitle taraf?ndan sat?n alınan mal ve hizmetlerle belirlenen bir sepetin fiyat değişikliklerini zaman içinde ölçen endekstir.

Tüketime Yönelik Mal Ve Malzeme Alımları: Analitik Bütçe Sın?flandırmasında Ekonomik sın?flandırmanın ikinci düzeyinde bulunan kod gruplarındandır. Üretim sürecinde kullan?lmadan do?rudan tüketime yönelik olarak kullan?lan nihai mal ve hizmetlerdir.

Türev Ürün: Devlet borcunun etkin bir şekilde idare edilebilmesi ve risk yönetimi amacıyla yurt içi veya uluslararası sermaye piyasalarında kullan?lan her türlü finansal araca verilen isimdir.

Ücret: Bir kimseye bir i? karıılığında i?veren veya üçüncü ki?iler taraf?ndan sa?lanan ve nakden ödenen mebla?? kapsar.

III sayılı Cetvel: 5018 sayılı Kanuna göre Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların yer ald??? cetvel.

Üretime Yönelik Mal Ve Malzeme Alımları: Do?rudan tüketime yönelik olmay?p, nihai mal ve hizmetlerin üretiminde kullan?larak bu süreç sonrasında k?smen veya tamamen nitelik de?i?tirecek olan hammaddeler, ara mallar ve malzemeler ile üretimde kullan?lan enerji bedelleri gibi giderler.

Üst Yönetici : Bakanlıklarda müste?ar, Millî Savunma Bakanlığında Bakan, di?er kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye ba?kan? üst yöneticidir.

Vergi: Anayasanın 73. maddesinde yer alan hüküm gere?ince, kamu giderlerini karıilamak amacıyla kanunla konulan ve yine kanunla de?i?tirilip, kaldırılabilen ve herkesin mali gücüne göre alınan gelir kaynakları.

Verimlilik: Mali be?eri ve maddi kaynakların belli miktarda kaynakla çiktilari azami dereceye çikaracak ya da belli kalite ve miktarda çikti için girdileri en aza indirecek şekilde kullan?mı.

Vizyon: Bir Kurulu?un geleceğini sembolize eder. Kurulu?un uzun vadede neler yapmak istedi?inin güçlü bir anlat?mıdır.

Yatırım: Belli bir getiri sa?lamak amacıyla, belirli vadelerde birikimlerin yatırım araçlarına ba?lanmasıdır. Yatırımcı yapt??? yatırımın maliyetini üstlenir. Bu onun riskidir. E?er yatırımcı kendi öz fonların? kullanarak yatırım yap?yorsa, en az?ndan bu fonların maliyetini karıilaması gerekir. Yatırımcı, elindeki bu fonlarla tahvil alı? sat??? veya vadeli mevduat ile faiz geliri de sa?layabilir. Faiz hadleri, gelir seviyesi, borçlanabilme imkanları ve yatırımcının sahip oldu?u risk anlay???, yatırımı etkileyen unsurlardandır.

Yatırım Bütçesi: Devlet yatırımlarının sürekli artması ve önem göstermesi, ayrı bir bütçe sisteminin geli?mesine neden olmu?tur. Çift bütçe ile devlet harcamalarının maliyet ve özelligine göre farklı analiz ve tetkik olana?? ortaya çikar. Yatırım bütçesi ve bu bütçenin hazırlanma ?ekli uzun vadeli planlamayla ilgili oldu?undan, kaynakların etkili bir biçimde geli?tirilmesine yard?mcı oldu?u gibi bir yılı a?an harcamaların düzenlenmesine hizmet eder. Yatırım bütçesi devletin net de?erlerindeki değişiklikleri göstermede kullan?labileceği gibi yatırımların toplanmasındaki seyri belirterek milli hasıladaki devletin yatırım unsurlarının tahmini için faydalı bilgiler sa?lanmasına araç olur.

Yatırım Genelgesi: DPT taraf?ndan her y?l Haziran ayında yayımlanan ve bütçesi hazırlanacak y?la ait yatırım ödenekleri hakk?nda uyulması? içeren genelgedir. Ekinde Yatırım Programı Hazırlama Rehberi bulunmaktadır. gereken hususlar

Yatırım Programı Hazırlama Rehberi: Bütçenin; Sermeye giderleri ile sermaye transferine ait ödenek teklifleri hususunda, kurumlara yol gösteren, referanslar veren, kriterler belirten ve raporlama örnekleri sunan dokümandır. DPT taraf?ndan her y?l Haziran ay? içerisinde hazırlanmaktadır.

Yedek Ödenek: Merkezî yönetim bütçe kanununda belirtilen hizmet ve amaçları gerçekleştirmek, ödenek yetersizli?ini gidermek veya bütçelerde öngörülmeyen hizmetler için, 5018 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan idarelerin bütçelerine aktarılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesine konulan ve genel bütçe ödeneklerinin yüzde ikisini geçmeyen ödenektir. Bütçe kanunlarında belirtilecek hizmet ve amaçlar için gerekti?inde genel ve katma bütçelere aktarma yapılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinde yedek ödenek bulundurulabilir. Bu ödeneklerden aktarma yapmaya Maliye Bakan? yetkilidir. Personel Giderleri Ödenegi, Yatırımları H?zlandırma Ödenegi, Kur Farkların? Karıilama Ödenegi, Yedek Ödenek, ?lama Baılı Borçları Karıilama Ödenegi, Özellikli Giderleri Karıilama Ödenegi örnek olarak say?labilir.

Yeni Tertip, Harcama ve Gelir Kalemleri Aç?lması : Devlet hizmetlerinin gerektirdi?i her türlü gider yılı bütçesine konulan ödeneklerle belli edilir. Bu itibarla, bütçe hazırlan?rken öngörülmeyen birtak?m faaliyetlerin ve hizmetlerin y?l içinde ortaya çikmasi durumunda bütçede tertibi bulunmayan bu hizmet ve ihtiyaçlar için yılı içinde yeni tertipler aç?lması ve bu tertiplere gerekli ödeneklerin aktarılması veya eklenmesi gerekmektedir. Yeni tertipler açmaya, bütçe kanunlarıyla Maliye Bakan? yetkili kılınabilir. Buna yönelik yasal düzenlemeler her y?l bütçe kanunları ile yapılmaktadır.

Y?llık Ekonomik Rapor: Türkiye ve dünya ekonomisi hakk?nda bilgi vermek amacıyla Maliye Bakanlığınca hazırlanarak bütçe tasarısı ekinde Meclise sunulan rapordur. Raporda ülkemiz ekonomisi hakk?ndaki geli?melere, milli gelir, üretim, i?gücü, ve istihdam gibi hususlar ile devlet borçları, para, banka, ödemeler dengesi gibi konuları içermektedir.

Y?llık Olma ?lkesi: Yürütme programı olarak bütçenin belirli zaman dilimleri için yapılması; uygulamanın yürütülmesi ve sonuçların izlenip denetlenebilmesi bak?mından çok önemlidir. Bu yüzden hem hizmet programı tahmin edilebilir bir süre için planlanmalı, hem sonuçlar periyodik olarak alın?p ölçülebilmeli ve de?erlendirilebilmelidir. Bu dü?ünce ile bütçeler, y?llık zaman dilimleri için hazırlanmakta ve uygulanmaktadır.

Yönetim: ?nsanların i?birli?i yapmasın? ve onların belli bir amaca do?ru yöneltilmesini sa?layan faaliyet ve çabalarin tümüdür. Bu faaliyetler, planlama, organizasyon, yöneltme, koordinasyon ve kontrol fonksiyonlarından olu?an karma?ik bir bütündür.

Yönetimde Strateji: Kurumun mevcut durumunu muhakeme etmenin, geleceği gerçekçi tahmin etmenin ve yönetimin iyileştirilmesinin en önemli unsurudur. Kısa ca yönetimde strateji, kurumda geli?me, esneklik ve dinamiklik sa?layan en iyi yönetim araçlarından biridir.

Yönetim Dönemi : Mali y?l içerisinde görevliler aç?sından hizmetin yürütüldü?ü, dolaysıyla sorumlulu?un üstlenildigi zaman dilimini ifade eder. Yönetim dönemi mali y?lla beraber yürür. Fakat, bu süre dilimi içersinde birden fazla ki?i görev almı? ve sorululuk yüklenmiş, dolaysıyla yönetim dönemi birkaç zaman kesitinden olu?mu? olabilir.

Yönetim Dönemi (Jestiyon) Yöntemi : Bütçe döneminin belirlenmesinde kullan?lan yöntemlerden biridir. Bu yöntemde hesaplar bütçe yılıılır. Bütçenin y?llık olma prensibine (veya muhasebenin dönemsellik ilkesine) uygun bir yakla?imdır. “Devlet mallarının hesab?, yönetim dönemi ve mali y?l itibariyle görülür” ve “bütçe yılı takvim yılıdır” ?eklindeki hükümler, bütçe döneminin belirlenmesinde bu ikinci yöntemin benimsendi?ini göstermektedir.Yönetim dönemi yöntemi, gelirler bak?mından tam olarak uygulan?r. Bir mali y?l içinde tahakkuk eden gelirlerin o yılın gelirini olu?turdu?u, ancak y?l sonuna kalan tahakkuk art?kları gelecek y?l bütçesine mal edilmektedir. Gelir tahakkuklarından tahsil edilen k?sım, bütçeye mal edilir. Y?l sonunda hesap kesilip kapatılır. Sonraki y?llarda yapılan tahsilat, tahsil edildi?i yılın geliri sayılır. Ancak, bu yöntem giderler bak?mından gelirler kadar kesin uygulanmamaktadır. Bu yöntemin en önemli istisnası olarak mahsup dönemi i?lemleri gösterilebilir. itibariyle tutulur ve bütçe dönemi sonunda kapat

Yüklenme: Usulüne uygun olarak düzenlenmiş sözleşme esaslarına veya kanun hükmüne dayan?larak i? yaptırılması, mal veya hizmet alınması?ilığında gelece?e yönelik bir ödeme yükümlülü?üne girilmesidir. kar

Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu ?dare Linkleri

Adalet Bakanlığı

Aile Ara?tırma Kurumu Başkanlığı

Anayasa Mahkemesi

Avrupa Birli?i Genel Sekreterli?i

Basın – Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü

Ba?bakanlık

Ba?bakanlık Yüksek Denetleme Kurulu

Bayın. ve ?skan Bak.

Cumhurba?kanlığı

Çalı?ma ve Sos.Güv.Bak.

Çevre Bakanlığı

Dan??tay

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü

Denizcilik Müste?arlığı

Devlet ?st. Enstitüsü

Devlet Meteor.??.Gn.Müd.

Devlet Personel Başkanlığı

Devlet Planlama Te?kilat?

Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü

D?? Ticaret Müste?arlığı

D??i?leri Bakanlığı

Diyanet işleri Başkanlığı

Emniyet Gen.Müd.

Enerji ve Tab.Kay.Bak.

Gümrük Müste?arlığı

Hazine Müste?arlığı

?çi?leri Bakanlığı

Jandarma Gen.Kom.

Kad?nın Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü

Karayolları Genel Müdürlüğü

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Kültür Bakanlığı

Maliye Bakanlığı

Milli E?itim Bakanlığı

Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterli?i

Milli ?stihbarat Te?kilât?

Milli Savunma Bakanlığı

Müste?arlığı

Orman Bakanlığı

Orman Genel Müdürlüğü

Özürlüler ?daresi Başkanlığı

Petrol işleri Genel Müdürlüğü

Sahil Güvenlik Kom.

Saılık Bakanlığı

Sanayi ve Ticaret Bak.

Say??tay

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü

T.B.M.M.

Tapu ve Kadastro Gn.Müd.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

Tarım ve Köy ??l.Bak.

Turizm Bakanlığı

Uyu?mazlık Mahkemesi

Ula?tırma Bakanlığı

Yarg?tay

Yüksek Seçim Kurulu

Özel Bütçe Kapsamındaki ?dareler

Üniversiteler

Yüksek Öğretim Kurulu

Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığı

Atatürk Ara?tırma Merkezi

Atatürk Kültür Merkezi

Türk Dil Kurumu Başkanlığı

Türk Tarih Kurumu Başkanlığı

Türkiye ve Orta Do?u Amme ?daresi Enstitüsü

Türkiye Bilimsel ve Teknik Ara?tırma Kurumu

Türkiye Bilimler Akademisi Başkanlığı

Türkiye Adalet Akademisi Başkanlığı

Avrupa Birli?i E?itim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı

Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü

Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü

Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü

Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü

Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğü

Vak?flar Genel Müdürlüğü

Hudut ve Sahiller Saılık Genel Müdürlüğü

Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu

Türk Akreditasyon Kurumu

Türk Standartları Enstitüsü

Milli Prodüktivite Merkezi

Türk Patent Enstitüsü

Türkiye Sanayi Sevk ve ?dare Enstitüsü

Ulusal Bor Ara?tırma Enstitüsü

Türkiye Atom Enerjisi Kurumu

Savunma Sanayi Müste?arlığı

Milli Savunma Bakanlığı Akaryak?t ?kmal ve NATO POL Tesisleri ??letme Başkanlığı

Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geli?tirme ve Destekleme ?daresi Başkanlığı

?hracat? Geli?tirme Etüt Merkezi

Ekonomik Kültürel E?itim ve Teknik ??birli?i Başkanlığı

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı

GAP Bölge Kalk?nma ?daresi Başkanlığı

Özellestirme ?daresi Başkanlığı

Toplu Konut ?daresi Başkanlığı

Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü

Do?al Afet Sigortaları Kurumu

Elektrik işleri Etüt ?daresi Genel Müdürlüğü

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü

Ceza ve ?nfaz Kurumları ile Tutukevleri ?? Yurtları Kurumu

Adli T?p Kurumu Başkanlığı

Refik Saydam H?fz?ssıhha Merkezi Başkanlığı

Yüksek ?htisas ve Ara?tırma Hastanesi

Milli Piyango ?daresi Genel Müdürlüğü

Spor-Toto Genel Müdürlüğü

Kefalet Sandıkları

Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

Telekomünikasyon Kurumu

Semaye Piyasası Kurulu

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu

Kamu ?hale Kurumu

Rekabet Kurumu

?eker Kurumu

Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü ?çkiler Piyasası Düzenleme Kurumu

Tasarruf Mevduat? Sigorta Fonu

Sosyal Güvenlik Kurumları

T.C. Emekli Sand??? Genel Müdürlüğü

Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı

Ba?-Kur Genel Müdürlüğü

Türkiye ?? Kurumu Genel Müdürlüğü

Ere?li Kömür Havzası Amele Birli?i Biriktirme ve Yard?m Sand??? Başkanlığı

2006-2008 DÖNEM? BÜTÇE ÇAGRISI

Kamu mali yönetiminin modern bir yap?ya kavu?turulması yönünde son y?llarda önemli bir mesafe alan ülkemiz, yeni bir bütçe hazırlık dönemine girmiş bulunmaktadır.

Bilindi?i üzere, 1927 tarihli Muhasebe-i Umumiye Kanununun yerini alan ve kamu mali yönetimi ve kontrol sistemimizin uluslararası?lamay? amaçlayan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 10 Aralık 2003 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan kabul edilmiştir. standartlara uyumunu sa

5018 sayılı Kanun, 2006 mali yılından itibaren üç y?llık bir dönemi kapsayan çok y?llı bütçeleme sistemine geçilmesini öngörmekte ve konsolide bütçe sistemine son vermek suretiyle merkezi yönetim bütçe uygulamasın? getirmektedir.

Merkezi yönetim bütçe uygulamasına geçilmesiyle, bütçe sistemimiz uluslararası standartlara uygun bir kapsama kavu?urken, çok y?llı? uygulamaya konulmaktadır. bütçeleme sisteminin bütçe sistemimize entegre edilmesiyle de, daha saydam ve öngörülebilir bir bütçe politikas

Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Tasarısı hazırlık çalismalarini yönlendirmek üzere Bakanlar Kurulunca kabul edilen Orta Vadeli Program 31 May?s 2005, Yüksek Planlama Kurulunca kabul edilen Orta Vadeli Mali Plan ise 2 Temmuz 2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmı?tır.

Bakanlığımız taraf?ndan hazırlanan Bütçe Hazırlama Rehberi ile Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığınca hazırlanan Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberinin yayımlanmasıyla birlikte, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri 2006, 2007 ve 2008 y?llarına ilişkin bütçe tekliflerini hazırlamaya ba?layacaklardır.

Ülkemiz, son y?llarda ekonominin saılıklı bir yap?ya kavu?turulması, sürdürülebilir büyüme ortamına girilmesi, mali disiplinin sa?lanması, kamu borç stokunun azalt?lması ve toplumun gelir düzeyi dü?ük kesimlerinin desteklenmesi aç?sından önemli ilerlemeler kaydetmiştir.

Ku?kusuz, 2006-2008 y?lların? kapsayacak ilk çok y?llı bütçe döneminde, son y?llarda büyük çaba ve fedakarlıklarla sa?lanan mali disiplinden hiçbir şekilde taviz verilmeyecek, maliye politikası uygulamalarında makro ekonomik istikrarın ve dengenin güçlendirilmesine odaklan?lacak ve ekonomik programın kararlı bir şekilde uygulanmasına devam edilecektir.

Ekonomik programın kararlı bir şekilde uygulanmaya devam edilmesi ve mali disiplinin güçlendirilmesi, nominal ve reel faizlerdeki dü?ü??ilimini h?zlandıracak ve kamu borçlanma maliyetlerini dü?ürecek, faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki bask?sın? hafifletecek ve ekonomideki yatırım ortamı iyileşecektir. e

Kamu borçlanma gere?indeki dü?ü? e?iliminin sürdürülmesi ve kamu borç stokunun gayri safi yurtiçi hasılaya oranın?n makul düzeylere indirilmesi amacıyla, 2003-2005 döneminde oldu?u gibi 2006-2008 y?llarında da yüksek oranlı faiz d??? fazla sa?lanması en önemli önceliklerden biri olarak kalacaktır.

Kamu sektörünün asli fonksiyonlarına odaklanmasının sa?lanması, ekonomik etkinli?in artırılması, sermayenin tabana yayg?nla?tırılması ve kamu sektörüne ilave kaynak yarat?lması amacıyla, özellestirme giri?imlerine h?z verilecektir.

Önümüzdeki dönemde, sosyal güvenlik ve saılık sistemindeki yeniden yapılanmanın tamamlanarak sistemin açıklarının azalt?lması yönünde önemli bir ad?m at?lacaktır. Kurulacak yeni sosyal güvenlik sistemiyle, bütün çalisanlari kavrayan tek bir sosyal güvenlik sistemi olu?turulması, norm ve standart birli?i sa?lanması ve sürdürülebilir bir mali yap?ya sahip, daha esnek ve yeni geli?melere daha kolay uyum sa?layabilir bir sosyal güvenlik sistemine sahip olunması amaçlanmaktadır. Ayrıca, getirilmesi planlanan genel saılık sigortası sistemiyle de bütün toplumu kapsayan ve Devlet aç?sından finansman? daha öngörülebilir ve sürdürülebilir bir yap? olu?turulması sa?lanacaktır.

Olu?turulacak sosyal yard?m politikası yoluyla, sosyal harcamaların bütçeden ald??? pay artırılarak toplumun sosyal sorunları asgari düzeye indirilmiş olacak ve sosyal dengesizliklerin giderilmesi konusunda dikkate de?er bir geli?me kaydedilecektir.

Personel sistemimizin tüm kamu idarelerini kapsayacak, maa? ve ücret sistemini sadeleştirecek, maa? ve ücret ödemelerinde performans ölçütünün de göz önüne alınmasın? sa?layacak ve uluslararası uygulamaları dikkate alacak şekilde yeniden düzenlenmesine yönelik çalismalar tamamlanacak; böylece, yeni personel sistemimiz modern ve kamu sektöründe verimlili?i te?vik edici bir yap?ya kavu?turulmu? olacaktır.

Di?er taraftan, 2006-2008 döneminde tarım sektörünün istihdam ve üretim içindeki önemi dikkate alınarak, Bakanlar Kurulunca ödemelerin daha rasyonel bir yap?ya kavu?turulması amacıyla kabul edilen ve 2006-2010 dönemini kapsayan Tarım Stratejisine uygun olarak destek uygulamasına devam edilecektir. Di?er taraftan, destek uygulamalarının tarım sektöründeki verimlili?in yükseltilmesini sa?layacak şekilde yürütülmesi ve destek ödemelerinin gerçek hak sahiplerine yapılmasının sa?lanmasına yönelik tedbirlerin alınmasına da devam edilecektir.

Türkiye’nin be?eri sermayesinin kalitesinin artırılması, e?itime bütçeden ayrılan kaynakların artırılmasından geçmektedir. Bu amaçla, bir yandan genel olarak e?itimin toplam bütçe ödeneklerinden ald??? payın artırılması hedeflenirken, bir yandan da bilimsel ara?tırma-geli?tirme projelerine yönelik destekler artırılarak sürdürülecektir.

Kamu harcamalarının sa?lam gelir kaynaklarıyla finanse edilmesi ve bu kapsamda vergi gelirleri performansının artırılması amacıyla, kay?t d????i yürütülen mücadele yo?un bir şekilde sürdürülecek, gelir idaresinin teknolojik altyap?sı güçlendirilecek ve gelir idaresindeki yeniden yapılanma süreci tamamlanacaktır. ekonomiye kar

Çok y?llı bütçe döneminde, kamu idarelerinin karar verme süreçlerini güçlendirmek, mali saydamlık ve hesap verilebilirli?i artırmak amacıyla devam etmekte olan stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme çalismalari yayg?nla?tırılacak ve bütçe yönetim enformasyon sistemi (BYES) ile say2000i sistemi, performans esaslı bütçeleme sistemine uyumlu hale getirilecektir. Ayrıca, analitik bütçe sın?flandırması, merkezi yönetim kapsamı d???ndaki kamu idarelerinde de uygulamaya konularak genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçe büyüklüklerinin konsolide edilmesi mümkün hale gelecek ve di?er ülkelerle daha saılıklı karıila?tırmalar yapılabilecektir.

Ayn? şekilde, tahakkuk esaslı muhasebe uygulaması, genel yönetim kapsamındaki tüm kamu idarelerinde uygulanacak şekilde yayg?nla?tırılacak ve Maliye Bakanlığınca, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait mali istatistikler aylık, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait mali istatistikler ise üçer aylık dönemler itibarıyla yayımlanmaya ba?lanacaktır.

2006-2008 döneminde, merkezi yönetim bütçe giderleri ile gelirlerinin GSY?H’ya oranın?n azalt?lması öngörülmektedir. Merkezi yönetim bütçe giderleri içinde, faiz giderlerinin payında azalma e?ilimi sürecek ve 2008 yılı sonunda faiz giderlerinin bütçe üzerindeki bask?sı büyük ölçüde ortadan kalkacaktır. Ayn? şekilde, bütçe aç???ndaki dü?ü? e?ilimi de devam edecek ve 2008 yılı sonunda merkezi yönetim bütçe aç???nın GSY?H’ya oran? %0.67’ye dü?ecektir.

Kamu idareleri, Orta Vadeli Program, Orta Vadeli Mali Plan, Bütçe Ça?rısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberinde yer alan makro politikalar, hedef ve gösterge niteli?indeki temel ekonomik büyüklükler, ödenek teklif tavanları, genel ilkeler ve standartları esas alarak gider ve gelir tekliflerini hazırlayacaklardır.

Çok y?llı bütçeleme anlay???, kamu harcamalarının etkin bir şekilde önceliklendirilmesine dayand???ndan, kamu idarelerinin tekliflerini hazırlarken Orta Vadeli Program ve Mali Plana uygun olarak hizmet önceliklerini iyi belirlemeleri ve kaynak dağılımın? saılıklı bir şekilde yapmaları gerekmektedir.

Orta Vadeli Program ve Orta Vadeli Mali Plan’da yer alan politika öncelikleri ve stratejilerin etkili bir şekilde uygulanması amacıyla, ilgili kamu idarelerinin bütçe tekliflerini titizlik içinde hazırlamaları ve her türlü tedbiri almaları gerekmektedir.

2006-2008 y?lları bütçe hazırlık çalismalarina kat?lacak personel ile kamu idarelerine, yo?un emek ve mesai isteyen bu süreçte üzerlerine dü?ecek görevi en iyi şekilde yerine getirecekleri inancıyla ba?arılar diler, bilgi ve gere?ini önemle arz ve rica ederim.

Ek: 2006-2008 Dönemi Bütçe Hazırlama Rehberi

2006 – 2008 DÖNEM? BÜTÇE HAZIRLAMA REHBER?

5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan idareler ödenek tekliflerini; Orta Vadeli Program, Orta Vadeli Mali Plan ve bu Rehber ile Yatırım Genelgesinde yer alan esaslara göre hazırlayacaklardır.

A. GENEL ?LKELER

1. 2006 yılı bütçe hazırlıkları 5018 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülecektir. ?dareler bütçe hizmet gerekçelerini, Kanunun öngördügü ilke ve esasları dikkate alarak mali saydamlı?a, hesap verilebilirli?e katk? sa?layacak şekilde ve somut hizmet öncelikleri ve hedeflerini ortaya koyacak şekilde düzenleyeceklerdir.

2. 2006 yılı Bütçe Kanun Tasarısı merkezi yönetim bütçesi modeli ile 2006-2008 y?lların? kapsayaca??ndan hizmet planlamalarının, ödenek tekliflerinin ve gelir tahminlerinin hizmet öncelikleriyle kurum hedeflerine uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.

3. Ödenek teklifleri ile gelir tahminlerine ilişkin bütçe fi?leri, ayrıntılı ve hizmet maliyeti ile gelir tahminlerinin hesaplanmasına ilişkin somut verilere dayandırılacaktır.

4. Bütçe teklifleri; merkezi yönetim bütçesi ve çok y?llı bütçeleme anlay??? çerçevesinde 2006-2008 dönemini kapsayacak şekilde hazırlanacaktır.

5. Merkezi Yönetim Bütçesine dahil olan idareler, bütçelerini Orta Vadeli Mali Plan ekinde yer alan ödenek tavanların? dikkate alarak hazırlayacaklardır.

6. Bütçe teklifleri hazırlan?rken,

- Y?l sonu tüketici fiyatları endeksindeki art?? 2006 yılı için % 5, 2007 yılı için % 4, 2008 yılı için % 4,

- GSY?H deflatörü 2006 yılı için % 6, 2007 yılı için % 4,5 ve 2008 yılı için % 4,

- GSY?H’daki büyüme oran? 2006 yılı için % 5, 2007 yılı için % 5, 2008 için yılı % 5,

olarak dikkate alınacaktır.

7. Performans esaslı bütçe uygulamaları 2006 yılında pilot olarak sürdürülecektir. Performans esaslı bütçe uygulamalarında pilot olan idareler bu hususu dikkate alacaklardır.

8. ?dareler, bütçe tekliflerini Analitik Bütçe Sın?flandırmasına (ABS) göre ve izleyen bölümlerde belirtilen esas ve usullere uygun olarak hazırlayacaklardır.

9. Analitik Bütçe Sın?flandırmasının bir gere?i olarak teklif edilecek ödenek cetveli, birimler bazında belirli bir yap? esas alınarak düzenlenmektedir. Bu nedenle, her bir birimin yapmakta oldu?u hizmetler gözden geçirilerek ihtiyaç duyulmayan, öncelik ta?imayan veya mükerrerlik arz eden hizmetler için ödenek teklif edilmeyecek, devamına ihtiyaç duyulan hizmetler için önceki y?l verileri de ortaya konularak bu rehberde belirtilen esaslar dahilinde ödenek teklif edilecektir.

10. Olu?turulan yeni yap? ayn? zamanda performans esaslı bütçelemenin de alt yap?sın? te?kil edeceğinden, teklifler ilgili birim yöneticilerinin bilgisi dahilinde ve sorumlulu?unda hazırlanacak ve talep edilen ödeneklerle ulaşilması dü?ünülen hedefler arasında sürekli bir ili?ki aranacaktır.

11. Döner sermaye gelirleri ile bütçe kaynakları birlikte kullan?larak yürütülen hizmetlerde, döner sermayeler aracılığı ile karıilanabilecek ihtiyaçlar için bütçeden ödenek talebinde bulunulmayacaktır.

12. Yüksek öğretim kurumları d???nda kalan özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar son üç y?la ait bilanço, gelir tablosu ve y?l sonu kesin mizanın? ile 2005 yılı alt? aylık bilanço, gelir tablosu ve mizanın? tekliflerine ekleyeceklerdir.

13. Genel bütçenin (B) cetveli yani gelir tahminleri Maliye Bakanlığınca yapılacak, genel bütçenin d???nda kalan di?er idareler (özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar) ise kendi (B) cetvellerini hazırlayarak bütçe tekliflerine ekleyeceklerdir.

Daha önceki y?llarda katma bütçeli idare iken 5018 sayılı Kanun ile genel bütçeli idare olan kurumlar ayrıca (B) cetveli düzenlemeyeceklerdir. ?dareler, gelir tahminlerinde döner sermaye ve fon gelirleri d???nda kalan tüm gelir kaynakların? dikkate alacaklardır. ?darelerle yapılacak bütçe görü?melerinde ödenek teklifleri kadar gelir tahminleri de dikkate alınacaktır.

Kamu idarelerinin, bütçe tekliflerini yukarıda ifade edilen yeni yakla?imları dikkate alarak hazırlamaları ve bütçe görü?melerine bu hususlara göre hazırlık yapmaları sistemin yerleşmesine ve beklenilen faydaya ulaşilmasına katk?da bulunacaktır.

B. ANAL?T?K BÜTÇE SINIFLANDIRMASI

1. G?R??

Bütçeler; ekonomide fiyat istikrarının sa?lanması, gelir dağılımının düzeltilmesi, yatırımların te?vik edilmesi gibi hedeflerin gerçekleştirilmesinde kullan?lan en önemli mali araçlardan biridir. Bütçe harcamalarının nitelikleri ve etkileri farklı oldu?undan bütçenin etkin bir mali araç olarak kullan?labilmesi için harcamaların temel kriterlere göre sın?flandırılması gerekmektedir.

Bütçe sın?flandırması; ekonomik ve mali politikaların planlanması, uygulanması ve sonuçlarının analiz edilebilmesi için Devlet faaliyetlerinin kurumsal, fonksiyonel ve ekonomik kriterlere göre tasnif edilmesidir.

Analitik Bütçe Sın?flandırması; kurumsal sın?flandırma, fonksiyonel sın?flandırma, finansman tipi sın?flandırma ve ekonomik sın?flandırma olmak üzere dört bölümden olu?maktadır.

Bu bölümlerle ilgili olarak 2006-2008 dönemi bütçe teklifleri hazırlan?rken dikkat edilecek hususlar izleyen k?sımlarda yer almaktadır.

2. KURUMSAL SINIFLANDIRMA

2.1. Genel Esaslar

Analitik Bütçe Sın?flandırmasının ilk bölümünü olu?turan kurumsal sın?flandırmada, siyasi ya da bürokratik olarak yönetim yetkisi temel kriter kabul edilmiştir. Kurumsal sın?flandırmayla siyasi ve idari sorumlulu?un belirlenmesi ve program sorumlularının tespiti hedeflenmektedir. Böyle bir sorumluluk tespiti, beraberinde performans esaslı bütçeleme anlay???nda hedeflenen performanstan kimin sorumlu olaca??nın ortaya konulmasın? da mümkün kılacaktır. Ayrıca kurumsal sın?flandırmayla, değişik idarelerdeki ayn? görev tan?mlı birimler arasında bir mukayese yapılabilmesi de sa?lanmı? olacaktır.

Kurumsal sın?flandırma, dört düzeyli bir kod yap?sından olu?maktadır. Sın?flandırmanın birinci düzeyinde, bakanlıklar ve anayasal olarak e?de?er idareler ile bütçe türleri itibariyle bir sın?flandırma yer almaktadır. ?kinci düzeyde, birinci düzeyde tan?mlanan yöneticilere karıi?rudan sorumlu birimler; üçüncü düzeyde, ana hizmet birimleri gibi ikinci düzeye baılı olan ve kurumsal politikanın uygulanmasından sorumlu olan birimler; dördüncü düzeyde ise, destek ve lojistik birimler ile politikaları uygulayan ve hizmetten yararlananlarla do?rudan muhatap olan birimler yer almaktadır. do

Yukarıda yer alan prensipler ve 5018 sayılı Kanuna ekli cetveller esas alınarak revize edilmiş olan Kurumsal Sın?flandırma Anahtarı EK: KS1, birinci düzeyde yer alacak olan idarelerin kodları EK: KS2, baılı kurulu?ların birinci ve ikinci düzey kurumsal kodları EK: KS3, yükseköğretim kurumlarına ait kurumsal sın?flandırma anahtarları EK: KS4, yükseköğretim kurumları kurumsal sın?flandırması ise EK:KS5’de yer almaktadır.

Daha önce ayrı bütçeli kurum de?il iken 5018 sayılı Kanun hükümlerine göre ayrı bütçe haline gelen idarelerin, bütçe tekliflerini hazırlamaya ba?lamadan önce kurumsal sın?flandırmanın 3. ve 4. düzey (birim) detayların? Maliye Bakanlığı (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) ile görü?erek belirlemeleri gerekmektedir.

Kurumsal sın?flandırmada te?kilat yasaları esas alınacaktır. Zorunlu haller d???nda te?kilat yasalarında bulunmayan birimlere kodlamada yer verilmeyecektir.

“Özel Kalem”, üst yönetimi kapsayacak şekilde bütçelenecektir.

Birim maliyetlerinin tespitinde kadronun tahsis edildi?i birim esas alınacaktır. Ancak kurumsal sın?flandırmada ayrı birim olarak gösterilemeyen mü?avirler “Özel Kalem”de izlenecektir.

?darelerince yurt d???na e?itim-ö?renim amacıyla gönderilen personelin yurt d??? aylıkları “Özel Kalem”den, yurt içi maa?ları ise ilgili biriminden ödenecektir. Yurt d??? maa? ödemeleri “Özel Kalem”de ve ekonomik sın?flandırmanın 01.5.1.05 bölümünde, yollukları ilgili bölümünde, di?er giderleri ise 03.5.9.02 bölümünde izlenecektir.

Memurların ögle yeme?ine yard?m ödenekleri ?dari ve Mali ??ler Dairesi Başkanlığı alt?nda izlenecektir.

Maliyetlerin birimler itibariyle ayrı ayrı istenmesi ve teklif edilmesi esas olmakla birlikte, fiili, fiziki veya hukuki zorunluluklar gibi sebeplerle ayrılması mümkün olmayan veya ayrıld??? zaman anlamlı bir sonuca ulaşilamayan maliyetlerde, maliyetin tamamı tek bir birimde gösterilebilecektir. Örnegin, elektrik veya su saati ortak olan idarelerde tüm maliyet, ?dari ve Mali ??ler Dairesi Başkanlığı veya benzer görevleri yürüten bir birim alt?nda gösterilebilecek veya maliyet, harcamay? a??rlıklı olarak yapan birim hesaplarında yer alabilecektir.

2.2. Yüksek Öğretim Kurumları

Üniversiteler, yukarıda belirtilen genel esaslarla birlikte izleyen paragraflarda belirtilen özel esaslara da uyacaklardır.

Yüksek öğretim kurumlarında rektörlük alt?ndaki “Özel Kalem”de; rektör, rektör yard?mcıları ve üniversite senatosunun maliyetleri ile ara?tırma projeleri; genel sekreterlik alt?ndaki “Özel Kalem”de ise, genel sekreter, genel sekreter yard?mcıları ile genel idare kurulu maliyetleri izlenecektir. Herhangi bir fakülteye baılı yüksek okullar “Yüksek Okullar” bölümünde de?erlendirilecektir.

Üniversite ad?na yurt d???nda e?itime gönderilen ara?tırma görevlilerinin yurt içi maa?ları ilgili biriminden ödenecektir. Yurtd??? maa? ödemeleri rektörlü?ün alt?ndaki “Özel Kalem”de ve ekonomik sın?flandırmanın 01.5.1.05 bölümünde, yollukları ilgili bölümünde, di?er giderleri ise 03.5.9.02 bölümünde izlenecektir.

Rektörlü?e baılı merkezlerden ayrı izlenmesi uygun görülenler, üniversiteler için EK: KS4’de yer alan kurumsal sın?flandırma anahtarındaki kodu ile ayrı olarak izlenecektir. Di?erleri ise toplu olarak saılık, fen ve sosyal bilimler ay?rımına göre “di?er merkezler”de izlenecektir.

Meslek yüksek okulları program ve ögrenci say?larındaki a??rlık dikkate alınmak suretiyle saılık, fen veya sosyal bilimler oldu?una karar verilerek sın?flandırılacaktır.

Yüksek öğretim kurumlarında ö?renci tedavilerine ilişkin ödenekler Saılık, Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı alt?nda izlenecektir. Bu ödenek teklifleri sadece 2006 yılı için yapılacak olup, 2007 ve 2008 y?lları için ödenek teklifinde bulunulmayacaktır.

Yüksek öğretim kurumlarında, toplu projelerden;

- Gayrimenkul sermaye üretim giderleri ve büyük onarımları, Yap? işleri ve Teknik Daire Başkanlığı alt?nda,

- Makine-teçhizat ve bilgisayar alımı ile büyük onarımlar ise, ?dari ve Mali ??ler Dairesi Başkanlığı veya ilgili di?er yard?mcı birimler alt?nda,

izlenecektir.

Di?er projeler ise ilgili biriminde ve fonksiyonuna göre ayrı ayrı izlenecektir.

3. FONKSıYONEL SINIFLANDIRMA

Fonksiyonel sın?flandırma, devlet faaliyetlerinin türünü göstermektedir. Devlet faaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelik harcamaların zaman serileri boyunca izlenmesi ve uluslararası karıila?tırma imkanın?n elde edilmesi, fonksiyonel sın?flandırma ile mümkün olabilmektedir. Ayrıca, bütçe politikalarının olu?turulmasında sektörel ayrımların yapılabilmesi de bu sın?flandırmanın hedefleri arasındadır.

Fonksiyonel sın?flandırma, dört düzeyli bir kod grubundan olu?maktadır. Birinci düzey, Devlet faaliyetlerini on ana fonksiyona ay?rmaktadır. Ana fonksiyonlar, ikinci düzeyde alt fonksiyonlara bölünmektedir. Üçüncü düzey kodlar ise, nihai hizmetleri göstermektedir. Fonksiyonel sın?flandırmanın dördüncü düzeyi de, özel olarak izlemeyi gerektiren bazı kurumsal planlama ihtiyaçlarının karıilanması ve izlenmesi amacıyla yap?ya dahil edilmiş olup, böyle bir ihtiyaç ortaya çiktiginda dördüncü düzeye ilişkin kodlar ve bu kodların açıklamaları, Bakanlığımızla mutabakat sa?lanarak belirlenecektir.

Bütçe teklifleri hazırlan?rken fonksiyonel sın?flandırma ile ilgili olarak takip edilmesi gereken yard?mcı kılavuz EK: FS1, 2 ve 3’te gösterilmiştir. Bir çok kurumda ayn? veya benzer isimlerle te?kilatland??? tespit edilen ve kurumsal kodlamada ortak kod ve isimle belirlenmiş olan yard?mcı??ma ve denetim birimlerinin fonksiyonel kodların? gösteren anahtar çizelge EK: FS4’de yer almaktadır. Ancak, bu birimlerin yürüttükleri hizmetlerin, anahtar çizelgede gösterilen fonksiyonel kodlarla örtüsmemesi durumunda, birimin yürüttü?ü ilgili hizmete göre fonksiyonel kod verilmesi gerekmektedir. hizmet birimleri ile dan

Bununla birlikte söz konusu sın?flandırma ile ilgili olarak a?a??da yer alan hususlara da ayrıca uyulacaktır.

?darelerin merkez ve taşra birimlerince yürütülen hizmetlerin birden fazla fonksiyon içermesi halinde maliyetler itibariyle ayrılabilen ve anlamlı? kod aç?lacaktır. Bu durumda, yard?mcı hizmet birimleri için kodlama anahtarında belirtilen fonksiyonun yanında yürütülen hizmetler dikkate alınarak gerekli di?er fonksiyonlar da ayrıca gösterilecektir. veri üretilebilen her bir fonksiyon için ayr

Maliyetlerin birimler itibariyle ayrı ayrı istenmesi ve teklif edilmesi esas olmakla birlikte, fiili, fiziki veya hukuki zorunluluklar gibi sebeplerle ayrılması mümkün olmayan veya ayrıld??? zaman anlamlı bir sonuca ulaşilamayan maliyetler, ödenegin konuldu?u birimin fonksiyonunda de?il kurumun ana fonksiyonunda gösterilmesi gerekmektedir.

Yüksek öğretim kurumlarında, rektörlük alt?nda yer alan “Özel Kalem”e 09.9.9, genel sekreterli?in alt?nda yer alan “Özel Kalem”e 01.3.9, özel güvenlik koruma hizmetlerine 03.1.4, Kütüphane ve Dokümantasyon Dairesi Başkanlığına 08.2.0, Saılık Kültür ve Spor Dairesi ile Ögrenci işleri Başkanlığına da 09.6.0 fonksiyonları verilecektir.

4. F?NANSMAN T?P? SINIFLANDIRMA

Analitik Bütçe Sın?flandırması, genel idare tan?mına giren tüm kamu kurum ve kurulu?larının kullanaca?? bir kod yap?sıdır.

Finansman tipi sın?flandırma, yapılan harcamaların hangi kaynaktan finanse edildi?ini göstermektedir. Finansman tipinin belirlenmesinde ödemenin nereye yapıld??? hususu önem ta?imamaktadır. Örnegin, herhangi bir genel bütçeli idareden döner sermayeye, özel bütçeli bir idareye veya sosyal güvenlik kurumuna yapılan yard?m ve ödemelerde, ödemeyi yapan, genel bütçeli bir kurum oldu?undan finansman tipi sın?flandırmada bütçe kodu “1-Genel Bütçe” olacaktır.

Finansman tipi sın?flandırma ayn? zamanda d?? proje kredileri ile özel ödenekler ile ba??? ve yard?mların da takibine imkan vermekte olup, özellikle mali mevzuat?mız gere?i ayrı tertiplerde izlenmesi gereken ödeneklerin takibine de olanak sa?lamı? olacaktır. Finansman tipi sın?flandırma ile ilgili kodlar 5018 sayılı Kanunda yer alan bütçe türlerine göre revize edilmiş olup, EK: FTS1’de yer almaktadır.

5. EKONOM?K SINIFLANDIRMA

Ekonomik sın?flandırmayla, Devletin görev ve fonksiyonların? yerine getirirken yürüttü?ü faaliyetlerin, milli ekonomiye, piyasalara ve gelir dağılımına etkilerinin planlanması, izlenmesi ve de?erlendirilmesi hedeflenmektedir. Ekonomik sın?flandırma; gelirlerin, harcama ve borç vermenin, finansmanın (gelir-gider fark?) sın?flandırması ?eklinde üç bölümden olu?maktadır.

Gelir ile harcama ve borç vermenin sın?flandırılmasında, karıilıklı veya karıilıksız, cari veya sermaye ay?rımı öncelik ta?imaktadır. Karıilıksız i?lemler, kanunun emretti?i hususlarda bir mal veya hizmet karıilığı olmadan yapılan, burs ödemeleri veya vergi gelirleri gibi tahsilat ve ödemeleri kapsar. Sermaye ve cari ay?rımında ise, bütçe hazırlama rehberi ile bütçe kanununda belirlenmiş asgari de?er ile kullan?m ömrü dikkate alınmaktadır.

Finansmanın (gelir-gider fark?nın) sın?flandırması, bütçe gelirleri ile giderleri arasındaki aç???n hangi kaynaklardan, hangi ?artlarla finanse edildi?ini gösterir. Ayn? şekilde bütçe gelirleri ile giderleri arasında bir fazlalığın söz konusu olması halinde de bu fazlalığın nasıl de?erlendirildi?i hususu, finansman sın?flandırması kapsamına girer. Özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar kendi bütçelerine ilişkin olarak finansman sın?flandırmasın? esas alarak (F) cetvelini hazırlayacaklardır (Form 18).

Ekonomik sın?flandırma, çalisanlara sa?lanan ayni imkanlar örneginde oldu?u gibi nihai kullan?m amacı ve yeri üzerinde durmaz; mal ve hizmet alımında oldu?u gibi i?lem gerçekleşti?inde i?lemin ilk niteli?i üzerinde durur. Ekonomik sın?flandırma birimi i?lem olup, bu genellikle Devlet bütçesinde ve hesaplarda farklı bir kodla tan?mlan?r.

5.1. Harcama ve Borç Vermenin Sın?flandırması

Harcamaların ekonomik sın?flandırmasında, harcamanın cari veya sermaye, karıilıklı veya karıilıksız, karıilıklı ise hangi mallar ve hizmetler karıilığında, karıilıksız ise yerleşiklerle veya yerleşik olmayanlarla ba?lant?sı, harcamaların Devlet içi veya Devlet d??? kesimlere yapılması, te?ebbüslere veya bunun d???ndaki sektöre yapılması gibi özellikler dikkate alın?r.

Harcama, geri ödenmeyen, bir ba?ka deyi?le herhangi bir mali hak yaratmayan veya mevcut bir mali hakk? ortadan kaldırmayan devlet ödemeleri olarak tan?mlanabilir. Harcama, cari ya da sermaye nitelikli olabilir; mal veya hizmet alımında oldu?u gibi bir ?ey karıilığında yapılabileceği gibi karıilıksız olarak da yapılabilir. Devletin itfa ödemeleri (kamu borçlarının ana para geri ödemeleri), finansman k?smında; kamusal amaçlarla verilen borçlar ise, borç verme bölümünde sın?flandırılacaktır.

Harcamalar ve borç verme, bu ilkeler ve kriterler çerçevesinde, üç ana baılık alt?nda incelenebilir:

5.1.1. Cari Giderler

Bu gider grubu, cari giderler ile cari transferlerden olu?maktadır.

Personel giderleri, sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri, bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari de?eri a?mayan ve normal ömrü bir y?l veya daha uzun olmayan mal ve hizmet alım giderleri ile faiz giderleri cari giderlerdir. Askeri lojman alımı, yap?mı ve büyük onarımı için yapılan harcamalar hariç, savunmaya yönelik harcamalar cari nitelikli harcamalardır.

Ekonomik sın?flandırmada, her bir alım için;

- Menkul mal alımlarında 12 bin Yeni Türk Lirasına kadar,

- Bilimsel ara?tırma projelerine ilişkin menkul mal alımlarında 23 bin Yeni Türk Lirasına kadar,

- Gayrimaddi hak alımında 8 bin Yeni Türk Lirasına kadar,

- Menkul malların bak?m ve onarımlarında 12 bin Yeni Türk Lirasına kadar,

- Gayrimenkullerin bak?m ve onarımlarında 30 bin Yeni Türk Lirasına kadar,

olan ödenek ihtiyaçları cari baılığı alt?nda teklif edilecektir.

Bütçe d???ndaki idarelerin cari nitelikli giderlerini finanse etmek amacıyla bütçeden yapılan karıilıksız ödemeler, cari transfer giderleridir.

5.1.2. Sermaye Harcamaları

Bu gider grubu, sermaye giderleri ve sermaye transferlerinden olu?ur.

Sermaye giderleri, bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari de?eri a?an ve normal ömrü bir y?l veya daha uzun olan mal ve hizmet alımları ile sabit sermaye edinimleri ve gayrimenkullerin ya da gayrimaddi aktiflerin edinimi için yapılan ödemelerdir.

Sermaye transferleri ise, ödemenin yapıld??? kesimin sermaye nitelikli harcamaların? karıilamak amacıyla yapılan ve ödemeyi yapan kurum için karıilıksız olan ödemelerdir.

Askeri amaçlar d???nda üretim amaçlarıyla kullan?lacak olan yeni ya da mevcut dayan?klı malların piyasadan sat?n alınması ya da üretilmesi için yapılan ödemeler sermaye giderleri kapsamında yer alır. Bu bölüme dahil olan dayan?klı mal türleri, silahlı kuvvetler mensuplarına tahsis edilen lojmanları da içeren ikamete mahsus binalar, ikamete mahsus olmayan binalar ve di?er in?aat ve in?aat i?lerini kapsayan gayrimenkul sabit sermaye malları ile ulaşim araçları, makineler ve di?er teçhizat gibi menkul sabit sermaye mallarıdır.

Sermaye giderleri ayn? zamanda, mevcut sabit sermaye mallarına dahil edilen mal ve hizmetler için bunları geli?tirmek, ekonomik ömürlerini uzatmak, verimlerini artırmak, performansların? geli?tirmek veya bunları yeniden olu?turmak veya yapılandırmak amacıyla yapılan ödemeleri de kapsar. Mutad bak?m-onarım ödemeleri ise, cari giderlere dahil edilecektir. Bu gruba ayn? şekilde, gayrimenkule dahil olan mal ve hizmetler için yapılan harcamalar, araziler, binalar ve di?er sabit sermaye malları ile gayrimaddi aktifler üzerindeki mülkiyetin devredilmesi sırasında maruz kalınan masraflar ile iktisap edilmiş sabit sermaye aktiflerinin de?eri içinde bulunan tüm hizmetler için yapılan harcamalar da dahildir.

Öte yandan, amortismana tabi k?ymetler arasında yer alsalar bile, küçük aletler, i? k?yafetleri, mutat bak?mda kullan?lan yedek parçalar, normal ömürleri bir y?ldan fazla olsa dahi dü?ük de?erli alet ve edevat ile benzeri k?ymetler, sermaye giderleri arasında yer almayacaktır.

Sabit sermaye aktifleri için yapılan harcamanın miktarı, bunların sat?n alınması durumunda devlet taraf?ndan ödenen fiyattır. Devlet taraf?ndan üretildigi takdirde harcama miktarı, emek de dahil olmak üzere üretim faktörleri ile malzemeler için yapılan ödemeler toplamıdır. Ancak, ülkemizdeki mevcut istihdam ve ücret rejimimizde çalisanlara yapılan ödemeler üretimle ve üretim dönemi ile do?rudan baılı olmad???ndan, di?er bir ifadeyle üretim olmasa bile ücretler ödendiginden ücretlerin tamamı cari harcamalar bölümüne dahil edilmiştir.

5.1.3. Borç Verme-Geri Ödeme

Kamusal bir amaçla ve bir mali hakka ya da taahhüde dayalı olarak yapılan i?lemlerdir.

Bu bölüm, bir mali hakka veya devletin te?ebbüs mülkiyetinde hisse (sermaye) katılımına neden olan ödemeleri, nakit yönetimi ya da gelir elde etme amaçları d???nda, kamu politikası amaçlarıyla elde tutulan hisseyi azaltan ya da sona erdiren gelirleri kapsar. Bu bölüme, devlet taraf?ndan verilen krediler (orman köylüsüne i? imkan? yaratmak için veya vatanda?in konut sahibi olabilmesi için kredi verilmesi vb. krediler), alınan hisseler, verilen kredilerden devlete yapılan geri ödemeler, sat?lan hisselerden elde edilen gelirler dahildir. Verilen borçlar, giderler bölümünde sın?flandırılırken, geri ödemeler de gelirler bölümüne dahil edilecektir.

5.1.4. Birinci Düzey Ekonomik Kodlar

Önceki k?sımlarda de?inilen tan?m ve açıklamalar çerçevesinde, giderlerin ekonomik sın?flandırması dört düzeyli bir kod grubundan olu?makta olup, birinci düzeyde yer alan gider gruplarının açıklamaları ve bunlara ilişkin bütçe hazırlama esasları a?a??da yer almaktadır:

01- Personel Giderleri

Kamu personeli ile kamu personeli olmamakla birlikte mevzuat? gere?ince ilgililere bordroya dayalı olarak yapılan ödemeleri (er-erba??kları, ögrenci harçlıkları vb.) kapsamaktadır. 2005 yılında oldu?u gibi, Devletin i?veren sıfat?yla ödedigi sosyal güvenlik primleri “02- Sosyal Güvenlik Kurumuna Devlet Primi Giderleri”ne dahil edilecektir. Tedavi ödemeleri (sadece 2006 yılı için) ve ayni nitelikteki ödemeler ile i?çilere ödenen seyyar görev tazminat? ise “03- Mal ve Hizmet Alımları”na dahil edilecektir. harçl

a) Kurulu?lar bütçe tekliflerinde, 01- Personel Giderleri ve 02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri tertipleri için bütçe fi?i doldurmayacaklardır. Bu giderlere ilişkin ödenekler, rehberde belirtilen di?er tablolar kullan?lmak suretiyle kurum toplamı üzerinden hesaplanacak ve tertiplere dağılımı yapılacaktır.

b) Personel için ödenek tekliflerinin belirlenmesinde, Orta Vadeli Mali Planda belirtilen ödenek tavanları esas alınacaktır.

c) Mevcut personelin etkin ve verimli çalışmasın? sa?lamak üzere, yerleşim merkezleri ve birimler arasında personel dağılımındaki dengesizli?i giderecek tedbirler alınacak ve açıktan atama talepleri asgari seviyede tutulacaktır.

d) Kurulu?lar, 2006-2008 y?lları için atama izni almay? planladıkları memur kadroları ve sözleşmeli personel pozisyonlarının tutar olarak ilave ödenek ihtiyacın? her bir y?l için yükünü hesaplayacaklar ve yeni personel alımı için birimler itibariyle de?il kurumun tümü için ödenek teklifinde bulunacaklardır.

e) Döner sermayelere ait vizeli kadro ve pozisyonlarda görev yapan personelin ücretleri bu kaynaklardan ödenmesi gerekti?inden, söz konusu personel için bütçeden ödenek talebinde bulunulmayacaktır.

02- Sosyal Güvenlik Kurumuna Devlet Primi Giderleri

Devletin i?veren sıfat?yla ödedigi sosyal güvenlik katk? payları, bu bölümde izlenecektir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündeminde yer alan Sosyal Sigortalar ve Genel Saılık Sigortası Kanunu Tasarısıyla mevcut sosyal güvenlik kurumlarının birleştirilmesi ve prim kesenek matrahlarının de?i?tirilmesi öngörülmektedir. Bu nedenle, 2006 yılı Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri mevcut emekli kesene?i matrah? ve oran??lları Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri ise an?lan Kanun Tasarısında yer alan sosyal güvenlik primi matrah? ve oran??r. üzerinden, 2007 ve 2008 y üzerinden hesaplanacakt

Öte yandan, söz konusu Kanun Tasarısıyla çalisanlarin ilaç ve tedavilerine ilişkin ödemelerin+ art?k Sosyal Güvenlik Kurumu aracılığıyla yapılması öngörüldügünden idareler, 2007 ve 2008 y?lları için ilaç ve tedavi giderlerini karıilamak amacıyla ödenek teklif etmeyeceklerdir. Bu amaçla, ihtiyaç duyulan ödenekler birinci düzeyde “02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri” alt?nda 3. düzeyde yeni aç?lan “6-Sosyal Güvenlik Kurumuna” kodu ile 4. düzeyde yeni aç?lan “01- Saılık Primi ödemeleri” ekonomik kodundan teklif edilecektir. 2007 ve 2008 y?lları Saılık Primi Ödemeleri Sosyal Sigortalar ve Genel Saılık Sigortası Kanunu Tasarısında yer alan sosyal güvenlik primi matrah? ve saılık primine ilişkin oran üzerinden hesaplanacaktır.

03- Mal ve Hizmet Alım Giderleri

Bu k?sımdaki giderler, bir mal ve hizmet karıilığında yapılan faturalı ödemeleri kapsayacaktır. Devletin, karıilığında herhangi bir mal veya hizmet almad??? karıilıksız ödemeler ile sermaye giderleri kapsam d???ndadır. Bu k?sımda, büro malzemesi alımları, kira, yak?t, elektrik, normal bak?m-onarım, telefon vb. haberleşme giderleri, dü?ük de?erli veya bir y?ldan az kullan?m ömrü olan ekipmanlar, her türlü askeri amaçlı in?aat, tesis, mal ve malzemeler (askeri lojmanlar hariç) vb. alımlar yer alacaktır.

Mal ve hizmet alımları ile ilgili ödenek tekliflerinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır:

a) Sosyal güvenlik sisteminin yeniden yapılandırılmasına ilişkin çalismalar çerçevesinde 2007 ve 2008 y?lları için kamu personeli tedavi giderleri için (03) ekonomik kodundan ödenek teklif edilmeyecektir.

b) Yurt içi ve özellikle yurt d??? görevlendirmelerde azami tasarruf anlay??? esas alınacak, görevlendirmeler titiz bir şekilde sorgulanmak suretiyle asgari süre ve say?da tutulacak ve buna göre ödenek teklifinde bulunulacaktır.

c) Kurum ve kurulu?lar, asli görevleri gere?i memuriyet mahalli d???nda ve belli bir görev bölgesi içinde fiilen gezici olarak görev yapan memur ve i?çiler için seyyar görev tazminat? ödenegi talebinde bulunacaklardır. Bu tekliflerle birlikte, “Seyyar Görev Tazminat?ndan Yararlanacak Personel Say?sı” Formu da düzenlenecektir.

d) E?itim ve dinlenme tesisleri ile benzeri sosyal tesislerin i?letme giderlerinin kendi gelirleriyle karıilanması zorunludur. Mevcut tesislerin bak?m ve onarımları için çok zorunlu haller d???nda ödenek talebinde bulunulmayacaktır.

e) Hizmet geni?lemesi d???nda, temizlik ihaleleri için bir önceki y?l ihale kapsamında çalistirilan eleman say?sı a?ilmayacaktır.

f) Hizmetler, mevcut hizmet binalarında sürdürülecek ve kesinleşmiş mahkeme kararı veya tahliye kararı olan hizmet binaları d???nda yeni kiralama, sat?n alma veya yeni in?aatlar için ödenek istenilmeyecektir.

g) Telefon, mobil telefon, uydu ba?lantılı mobil telefon, faks ve benzeri haberleşme imkanları için ödenek talep edilirken azami tasarruf anlay???yla hareket edilecek, Tasarruf Genelgelerine uygun olarak mevcut cihazların ekonomik kullan?mı sa?lanacaktır.

h) Personelin i?e gidi? ve geli?ine yard?mcı olmak amacıyla ilave servis aracı kiralanmasına ilişkin ödenek teklif edilmemesi esas olacaktır.

i) Temsil, a??rlama, tören, fuar, kongre ve benzeri faaliyet ve etkinlikler için katılım say?sı asgari seviyede tutulmak suretiyle ödenek talep edilecek ve mali y?l içinde bu alandaki uygulama tasarruf anlay??? içerisinde yürütülecektir.

j) Dö?eme ve demirba? alımı için ödenek talep edilirken demirba? standardizasyonu ilkelerine uyulacak ve mevcut imkanlarla yetinme gayreti içinde olunacaktır.

k) Baz? hizmet ve malzeme maliyetlerinin hesaplanmasında EK:Standart 1, 2, 3, 4 ve 5’de yer alan listelerde gösterilen tutarlar; büro makineleri ve demirba? alımları ile ilgili ödenek tekliflerinde ise Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğünün 30/06/2005 tarihi itibariyle geçerli olan sat??? dikkate alınacaktır. fiyatlar

l) Bilgisayar ve bilgi i?lem sistemlerinin yenilenmesi ve geni?letilmesine ilişkin olarak mevcut kapasitenin etkili, ekonomik ve verimli kullan?mı?nacaktır. Bu amaçla teklif edilecek ödeneklerde mevcut kapasite ile hizmet hedefleri arasındaki ili?ki göz önünde bulundurulacaktır. esas al

m) Yayın alımlarında azami tasarruf anlay??? içerisinde hareket edilecektir.

n) E?itim, kurs, seminer, panel vb. faaliyetler personelin görev mahallinde düzenlenmek suretiyle yolluk ödenegi ihtiyacı asgari seviyeye indirilecektir.

04- Faiz Giderleri

Faiz, ödünç alınan paranın kullan?mı karıilığında yapılan ödeme olarak tan?mlanmaktadır. Bu itibarla, faiz ödemeleri borç alınan paranın anapara geri ödemesinden ve borçlanma için ödenen komisyon ve ihraç giderlerinden ayrılır. Sadece Devlet borçlarına ilişkin faiz ödemeleri bu bölümde yer alacaktır. Borçlanmaya ilişkin olarak ödenen komisyon ve ihraç giderleri ise mal ve hizmet alımları kapsamında ve genel bütçeli idareler için sadece Hazine Müste?arlığı bütçesinde gösterilecektir. Bunun d???nda, 4749 sayılı Kamu Finansman? ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakk?nda Kanun hükümleri çerçevesinde genel bütçeli idarelerin d???nda kalan ve borç alma yetkisine sahip idarelerin borçlanmaları halinde bu borçlara ilişkin faizlerini kendi bütçelerinde göstereceklerdir.

?skontolu i?lemlerde faiz, ihraç fiyat? ile geri ödeme fiyat? arasındaki farktır. Bu bölüm, devletin garantör veya kefil olarak ödedigi faiz giderlerini kapsamaz. Böyle bir ödeme, devletin borç verme i?lemi olarak sın?flandırılır.

05- Cari Transferler

Sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımın? finanse etmek amacıyla yapılan karıilıksız ödemelerdir. Genel olarak ayni i?lemler Analitik Bütçe Sın?flandırmasının kapsamı d???nda oldu?undan ayni transferler de bu kapsamda yer almayacaktır. Transferler nihai olarak kimin yararland???na göre de?il, kime ödendigine göre sın?flandırılmalıdır.

a. Transfer ödemelerinin cari veya sermaye nitelikli oldu?u hususunda bir ay?rım yapılamıyorsa gider, cari transferler arasında yer alacaktır.

b. Her kurulu?, üyesi bulundu?u uluslararası kurulu?ları yeniden gözden geçirecek ve gerekli olmayanlar için ödenek teklifinde bulunmayacaktır.

c. Sosyal güvenlik kurulu?larının tahsilatların? artıracak ve giderlerinde tasarruf ve etkinlik sa?layacak tedbirlere a??rlık verilecek ve bütçeden bu kurulu?lara yapılacak transferler asgari düzeyde tutulacaktır.

d. Emekli Sand??? Kanununa göre ödenecek emekli ikramiyeleri, makam tazminatları ve di?er tazminatlar karıilığı yapılacak ödemeler ve yüzde 4 ek karıilıklar görev zararlarında (05.1.2.01); yönetim giderlerine kat?lma pay? ise, hazine yard?mlarında (05.2.4.01) yer alacaktır.

e. Memurların ögle yeme?ine yard?m ödenekleri (05.3.1.05) kodunda teklif edilecektir.

f. Türk Cumhuriyetleri ile Türk Topluluklarından ve di?er ülkelerden gelen orta ve yükseköğretim ö?rencileri ile di?er personele yapılan hizmetlerle ilgili ödenekler, kurulu? bütçelerinin ekonomik sın?flandırma bölümünde (05.4) kodu alt?nda amacına göre ilgili üçüncü ve dördüncü düzey kodlarda gösterilecektir.

06- Sermaye Giderleri

Bu bölümde teklif edilecek ödenekler, Cari Giderler bölümünde belirtilen limitlerin üzerinde kalan ve kullan?m ömürleri bir y?l veya daha uzun süreli olan mal ve hizmet alımların? kapsamalıdır.

Sermaye giderleri ile ilgili ödenek tekliflerinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır.

a. 2006-2008 dönemi yatırım tahsislerinde, e?itim, saılık, teknolojik ara?tırma, ulaştırma, sulama, içme suyu ve e-Devlet yatırımlarına öncelik verilecektir.

b. Yatırım Programına, 2006 yılında da acil ve çok zorunlu haller d???nda çok y?llı yeni proje alınmayaca??ndan kamu idarelerince bu hususa dikkat edilecek; çok zorunlu hallerde yapılacak yeni proje teklifleri ise saılıklı yapılabilirlik etütleri ile gerekçelendirilecektir.

c. 2006 yılında kamu hizmet binalarına yapılacak ödenek tahsislerinde, önemli oranda fiziki gerçekleşmesi bulunan projelere öncelik verilecektir. Çok zorunlu haller d???nda yeni idari nitelikli kamu hizmet binaları ile mevcut kamu hizmet binalarının büyük bak?m ve onarımları için ödenek tahsis edilmeyecektir.

d. 2006 yılında zorunlu haller d???nda, kayna?? ne olursa olsun, ambulans, itfaiye aracı gibi saılık, savunma ve güvenlik aç?sından özel nitelikli ta?itlar d???nda ta?it alımı yapılmayacaktır.

e. Güvenlik nedeni ve i?in yürütülmesi aç?sından mutlak zorunluluk bulunması hali d???nda lojman, memur evi, kamp, kre?, misafirhane ve benzeri yeni sosyal tesis yatırımı için ödenek teklifinde bulunulmayacaktır. Çok zorunlu haller d???nda mevcut tesislerin bak?m ve onarımları için ödenek talep edilmeyecektir.

f. Kamu yatırım projelerinin yatırım programına alınmasında saılıklı yapılabilirlik etütlerine dayanan fayda-maliyet (veya bazı hallerde maliyet-etkinlik) analizi sonuçları temel ölçüt olarak alınaca??ndan, güncelli?ini yitirmiş projelerin ilgili kurulu?larca revize edilmesi gerekmektedir.

g. Kamu yatırım programının rasyonelleştirilmesi çalismalari önümüzdeki dönemde de sürdürülecektir. Kurulu?lar, yatırımlarla ilgili di?er hususlarda ve rasyonelleştirme çalismalarinda Orta Vadeli Programda, Orta Vadeli Mali Planda ve Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı?rlama Rehberinde yer alan ilke, esas ve önceliklere uyacaklardır. Haz

h. 2003 yılı ba?indan itibaren yürürlü?e giren Kamu Finansman? ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakk?ndaki Kanunda yer alan borçlanma limitleri de dikkate alınarak, halen yatırım programında devam eden d?? kredili projelerin kredi kullan?mlarında ve dolay?sıyla uygulamada ya?anan sorunların azalt?lması için projelerin ihtiyaç duyaca?? y?llık ödenekler mevcut yatırım tavanları içinde kullan?lacak şekilde yatırım programına konulacaktır. Y?l içi revizyonlar da ad? geçen Kanunda belirtilen limitler ile sın?rlandırılmı? durumdadır.

i. Kamulaştırma Kanunu uyarınca, yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma i?lemine ba?lanamayaca??ndan, ödenek teklifleri projelerin gerçek kamulaştırma ihtiyacın? yansıtacak şekilde yapılacaktır.

07- Sermaye Transferleri

Bütçe d???na sermaye birikimi amaçlayan ve sermaye nitelikli mal ve hizmetlerin finansman? amacıyla yapılan karıilıksız ödemelerdir. Transferin cari nitelikli mi yoksa sermaye nitelikli mi oldu?unu belirlemek için cari–sermaye ayrımında esas alınan kriterler kullan?lmalıdır.

a. Sermaye transferi niteli?indeki tekliflerde, sermaye giderleri için geçerli olan hususlar dikkate alınacak ve sermaye giderleri teklifleriyle birlikte DPT Müste?arlığına iletilecektir.

b. Kamu iktisadi te?ebbüslerine bütçeden yapılacak transferler, bu kurulu?ların verimlilik ve karlılıkların? artırmaların? te?vik etmek amacıyla ve özellestirme uygulamaları da dikkate alınarak en az seviyede tespit edilecektir.

08- Borç Verme

Bir mali hakka veya devletin mülkiyetinde hisse (sermaye) katılımına neden olan ödemeleri kapsar. Devlet taraf?ndan verilen krediler ve alınan hisseler borç verme olarak sın?flandırılırken, K?T’lerin görev zararları cari transferler içerisinde yer alacaktır.

09- Yedek Ödenekler

Bütçede ba?lang?çta öngörülemeyen hizmet karıilıkları olarak veya yapılan tahminlerin y?l içi geli?meler neticesinde tutmaması ihtimaline karıilık hizmetlerin aksamaması için ihtiyat olarak ayrılan ödeneklerdir. Bu ödenekler, Maliye Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır.

Özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar bütçe tekliflerinde yedek ödeneklere yer vermeyeceklerdir.

Yukarıda 9 grupta gösterilen I. düzey ekonomik kodların II. III. ve IV. düzey ayrınt?ları EK:ES1,2,3 ve 4’de yer almaktadır.

- Harcamaların ekonomik sın?flandırması yapılırken, fiziki ve fiili olarak ayrılabilen ve ayrı izlenmesi anlamlı olan bütün giderler ayrı tertiplerde bütçelenmelidir.

- Geçen y?l borçları ve ilama baılı borçlar ayrı tertiplerde izlenmeyecek ve borcun kayna??na göre cari y?l bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenecektir.

- Red ve iadeler bütçede gider olarak gösterilmeyecek, iadesi gereken tutarlar gelirlerden dü?me ?eklinde ve muhasebe sisteminde gösterilecektir.

2006-2008 dönemi bütçe hazırlıklarında esas alınacak olan;

- Giderin ekonomik kodları ve açıklamaları,

- Gelirin ekonomik kodları ve açıklamaları,

- Fonksiyonel kodlar ve açıklamaları,

eklerde (EK: ABS-R) yer almaktadır.

Bu listeler ve açıklamalar, giderlerin ekonomik sın?flandırmasında esas alınacak, ödenek tekliflerinin hazırlanmasında ve harcamaların gider kayd?nın yapılmasında bu açıklamalara titizlikle uyulacaktır.

5.2. Gelirlerin Ekonomik Sın?flandırması

Karıilıklı veya karıilıksız olarak her hangi bir mali hakka dayanmaksız?n yapılan tahsilatlar olarak tan?mlanan gelirlerin ekonomik sın?flandırması EK: ES5’de yer almakta olup, B Cetvellerinin hazırlanmasında esas alınacaktır.

5.3. Finansmanın Ekonomik Sın?flandırması

Devletin finansman açıkların? karıilamak amacıyla, kendi yükümlülükleri karıilığında yapt??? ödeme ve tahsilatlar olarak tan?mlanan finansmanın ekonomik sın?flandırması EK: ES6’da yer almakta olup, genel bütçe aç?sından Hazine Müste?arlığınca hazırlanacaktır. Özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar da bu sın?flandırmay? esas alarak hazırlayacakları (F) cetvelini bütçe tekliflerine ekleyeceklerdir.

C. D??ER HUSUSLAR

1. Bütçeler, çok y?llı bütçeleme anlay???yla 2006-2008 dönemini kapsayacak şekilde hazırlanarak teklif edilecektir.

2. Bütçe kanununa eklenecek belgelere esas olmak üzere idareler bünyelerinde bulunan döner sermaye ve fonlara ait bilgileri 25 ve 26 no’lu formları doldurmak suretiyle bildireceklerdir.

3. Bütçeler, tüm sın?flandırma bölümlerinde (kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi, ekonomik) kullan?lan kodların en detay düzeyinde hazırlanacak ve Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığı ile idareler arasındaki bütçe görü?meleri üç yılı da kapsayacak şekilde ve bu detay üzerinde gerçekleştirilecektir.

4. Tüm sın?flandırma bölümlerinde (kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi, ekonomik) kullan?lan kodların en detayın? içerecek düzeyde hazırlanacak olan bütçeler, ekonomik sın?flandırmanın ilk iki düzeyini içerecek şekilde kanunla?acak ve uygulanacaktır.

5. Kurulu?lar 2006-2008 dönemi bütçe tekliflerini, Ekonomik Sın?flandırmanın dördüncü düzeyine ilişkin listeyi (EK:ES4) esas alarak hazırlayacaklardır.

6. 2005 yılında oldu?u gibi 2006-2008 dönemi bütçe teklifleri ile görü?meler sonucu olu?acak bütçe tasarılarında yer alacak ödenek miktarları?llara ilişkin istenilen veriler de YTL’ye dönü?türülecektir. Hesaplamalarda 1 YTL’nin alt?ndaki tutarlar dikkate alınmayacaktır. YTL olarak gösterilecek, formlarda önceki y

7. E-bütçe sistemine giri?i sa?lanacak ve Bütçe Hazırlama Rehberinde tekliflere eklenmesi istenen tablolardan sistem taraf?ndan üretilenler, e-bütçe sisteminden alınarak tekliflere eklenmesi sa?lanacaktır.

8. Özel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, gider teklifleri yanında 2006-2008 dönemine ilişkin gelir tahminlerini de hazırlayarak bütçe tekliflerine ekleyeceklerdir. Gelir cetvelinin e-bütçe’ye giri?i, teklif a?amasından itibaren tüm a?amaları kapsayacak şekilde yapılacaktır.

9. ?darelerce, sermaye nitelikli ödeneklerin bütçe tertiplerine dağılımı ekonomik sın?flandırmanın dördüncü düzeyini de içerecek şekilde hazırlanarak sın?flandırmaya uygunlu?u aç?sından ilgili Devlet Bütçe Uzman?yla mutabakat sa?landıktan sonra vize için DPT Müste?arlığına müracaat edilecektir.

10. 2547 sayılı Kanun gere?ince lisans üstü e?itim-ögretim için yurtd???na gönderilecek ara?tırma görevlilerinin say?sı 2006 yılında 80’i geçmeyecektir.

11. Milli E?itim Bakanlığınca 2006 yılında yurtd???na ilk defa gönderilecek burslu ögrenci say?sı 50’yi geçmeyecektir.

12. Bütçe teklifleri hazırlan?rken “Bütçe Hazırlama Rehberi” do?rultusunda tüm formlar eksiksiz ve do?ru bir şekilde doldurularak belirtilen ilke ve standartlar ile kodlama sistemine uyulacaktır. Ekonomik sın?flandırmanın dördüncü düzeyinde hazırlanan bütçe fi?lerinin gerekçelerinde genel ifadeler yerine hesaplamalara dayanan detaylı bilgilere yer verilecektir. Bu zorunlulu?a uymad??? tespit edilen bütçe teklifleri, noksanlıkları giderildikten sonra de?erlendirmeye alınacaktır.

13. Maliye/Bütçe Dairesi Başkanlıkları bulunan genel bütçeli ve özel bütçeli idareler, ödenek tekliflerini bu birimlerin teknik yard?mları ile hazırlayacaklardır.

14. Merkezi yönetime dahil kamu idareleri, ekonomik sın?flandırmanın birinci düzeyinde yer alan “06-Sermaye Giderleri” ile “07-Sermaye Transferleri”ne ait tekliflerini DPT Müste?arlığına iletecekler; DPT Müste?arlığına iletilen bu teklifler de dahil olmak üzere tüm ödenek tekliflerini en geç Temmuz ay? sonuna kadar tek nüsha olarak, görü?meler sonucunda kesinleşen bütçe tasarıların? ise (4) nüsha olarak Maliye/Bütçe Dairesi Başkanlıkları bulunan idareler bu birimler vasıtasıyla, di?erleri do?rudan Maliye Bakanlığına teslim edeceklerdir. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ise bu Rehbere göre hazırlayacakları bütçe tekliflerini 30 Eylül 2005 tarihine kadar do?rudan Türkiye Büyük Millet Meclisine ve bir örnegini de Maliye Bakanlığına (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) göndereceklerdir.

15. Sosyal Güvenlik Kurumları da 2006-2008 dönemi bütçelerini bu Rehberde yer alan sın?flandırma kriterleri ve Rehber ekindeki sın?flandırma listelerini esas alarak hazırlayacaklar ve merkezi yönetim bütçe kanun tasarısına eklenerek Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilmek üzere Temmuz ay? sonuna kadar Maliye Bakanlığına (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) göndereceklerdir.

16. Genel bütçeli ve özel bütçeli idarelerin hazırlayacakları bütçe teklifleri, Maliye Bakanlığı (sermaye giderleri ve sermaye transferlerine ait teklifler Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığı) taraf?ndan incelendikten sonra ilgili kurulu?larla Maliye Bakanlığı (sermaye gideri ve sermaye transferi teklifleri için Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığı) arasında görü?meler yapılarak sonuca ba?lanacaktır.

17. Ödenekler arasında gerekli uyumu sa?layabilmek için Maliye Bakanlığındaki görü?meler sırasında Devlet Planlama Te?kilat? Uzmanları; Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığındaki görü?meler sırasında da Devlet Bütçe Uzmanları gözlemci olarak hazır bulunacaklardır. Bu ilkeye titizlikle uyulacak, kurulu?ların bütçe görü?me takvimleri Maliye Bakanlığı (Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) ve Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığı arasında mü?tereken belirlenecektir.

18. Kurulu?lar, projelerinin gerçekleştirilmesi ile ilgili olarak alınmı? ve alınacak d?? proje kredilerinin 2005 Haziran sonu uygulama durumların?, y?l sonu tahminlerini ve 2006 yılında kullanacakları dilimlerle ilgili bilgileri, bütçe teklifleri ile birlikte hem Maliye Bakanlığına hem de Devlet Planlama Te?kilat? Müste?arlığına teslim edeceklerdir.

19. Rehberde değişiklik yapılması halinde bu değişiklikler bütün daire ve idarelere ayrıca duyurulacaktır.